Bâtınî İsmâilîler’de İman ve İslâm Kavramlarının Zâhir-Bâtın ve İmamet Merkezli İçeriği

Authors : Ramazan Gündüz
Pages : 539-558
Doi:10.18403/emakalat.1763207
View : 64 | Download : 61
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Farklı zihniyet yapılarına sahip olan mezheplerin kendi bakış açılarıyla şekillendirmeye çalıştıkları “iman” ve “İslâm” kavramları, mezheplerin zihniyet dünyalarıyla ilintili bir şekilde tarif edilmeye çalışılmıştır. İslâm dininin temel kaynağı olan Kur\\\'ân-ı Kerim’e bakıldığında “iman”, “güven duyarak tasdik etmek” anlamında yalın bir içeriğe sahip olmasına rağmen Müslümanların karşılaştıkları siyasi ve fikrî nizalar “iman”ın tanımını da kompleks hale getirmiştir. İsmâiliyye fırkası, Müslümanlar arasındaki siyasi ayrışmanın zamanla dinî kimliğe bürünmüş halini temsil eden mezheplerden birisidir. Bâtınî İsmâilîler, “iman” ve “İslam” anlayışlarını dini anlamada temel paradigma olarak gördükleri tevil ve kutsal imamet anlayışlarıyla paralel bir şekilde inşa etmişlerdir. İmanın ne olduğu, nasıl teşekkül edeceği, artıp eksilmesi gibi tartışma konularına cevaplar arayan İsmâilîler, bu soruların cevaplarını marifet, tevil bilgisi ve masum imamet nazariyeleri çerçevesinde cevaplamışlardır. İmanı “marifet” olarak tarif etmeleri ve marifetin içeriğini masum/yanılmaz imamın bilgisiyle ilişkilendirmeleri onların iman tanımlarındaki özgün yaklaşımlarından biridir. İmamet ise İsmâilîler’e göre gerek mümin gerekse Müslüman olmanın asgari şartı olarak telakki edilmiş ve imamı tanımadan ve ona sadakatle ittiba etmeden imanın teşekkül etmeyeceği sarahaten vurgulanmıştır. Bu çalışmada İsmailîler’in “iman” ve “İslâm” kavramlarının içeriğini nasıl oluşturdukları onların kendi eserleri dikkate alınarak tasvirî/betimleyici bir yöntemle incelenmiştir. Onların bâtınî/deruni bir “iman” ve “İslâm” anlayışlarının olduğu; din, toplum ve tarihi anlamada benimsedikleri tevil ve imamet doktrinini “iman” ve “İslâm” anlayışlarının içerisine derç ettikleri sonucuna varılmıştır.
Keywords : Kelam ve İslam Mezhepleri, İsmâilîler, İman-İslâm, İmamet, Tevil

ORIGINAL ARTICLE URL