Namık Kemal’de Dinamik Şeriat Anlayışı

Authors : Nida Sultan Çelikkaya

Pages : 519-538

Doi:10.18403/emakalat.1791781

View : 67 | Download : 73

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, Namık Kemal’in şeriat anlayışını konu edinmekte, onun şeriatı sabit usûl ile değişime açık fürû arasında konumlandıran düşüncesi bağlamında dinamik şeriat anlayışına odaklanmaktadır. Çalışmada Namık Kemal’in şeriat anlayışı; (i) şeriatın tanımı ve kapsamı, (ii) tabii hukuk zemininde şeriat-akıl ilişkisi (iii) şeriatın sabit-değişken hükümleri (iv) değişimin mahiyeti parametreleri üzerinden sistematik olarak incelenmektedir. Bulgular, Namık Kemal’in “zamanın değişmesiyle hükümler de değişir” kaidesini, büyük ölçüde yeni meselelere şer‘î esaslardan fer‘î hükümler istinbat etmek için metodik bir ilke olarak kullandığını göstermektedir. Örtük bir vurguyla da olsa, zamanın değişimiyle adaleti sağlamak üzere bazı hükümlerde ihtiyaç duyulan ta‘dîlata da kapı aralar. O, Mecelle tartışmalarında ukûbâtın dışarıda bırakılmasını eleştirerek şeriatın bütünlüğünü ve uygulanabilirliğini savunur. Şeriatı, ehl-i rey düşüncesi zemininde akıl ve tabiat kanunlarıyla örtüşen tabii hukuk ilkeleriyle irtibatlandırır. Buna mukabil kimi pasajlarda “hüsün ve kubhu şeriatın belirlediği” şeklindeki ehl-i hadis temelli görüşü savunduğu da görülür. Bu çelişkinin sebebi Namık Kemal\\\'in devletini çöküşten kurtarma çareleri arayan bir aydın olmasında aranmalıdır. Çalışma, N. Kemal’in gazete ve dergilerde yer alan makalelerinin nitel doküman analizi ve tarihsel-söylemsel yaklaşımla incelenmesine dayanmaktadır. Literatürde N. Kemal’in şeriat anlayışına çoğu zaman kısa atıflarla değinildiği dikkate alındığında, bu çalışma onun şeriat tasavvurunu usûl–fürû ayrımı, tabii hukuk ve içtihat-tedvin üçgeninde sistematik olarak değerlendirerek bir boşluğu doldurur.
Keywords : İslam Mezhepleri Tarihi, Tanzimat, Yeni Osmanlılar Cemiyeti, Namık Kemal, Şeriat

ORIGINAL ARTICLE URL