İbrahimî Dinler Bağlamında Yezîdîliğin İnanç Kökenleri Üzerine Oryantalist Yaklaşımlar

Authors : Rezan Birlik
Pages : 660-682
Doi:10.18403/emakalat.1808137
View : 117 | Download : 86
Publication Date : 2025-12-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Mezopotamya, birçok din, inanç ve kültürün yuvalandığı kozmopolit bir yapıya sahiptir. Adeviyye tarikatı, 12. yüzyılda bu coğrafyada yayılım göstermiş tasavvufî bir ekol olarak kendini göstermiştir. Adeviyye’nin kurucusu Şeyh Adî, kendisinden sonraki takipçileri tarafından aşırı tazimle insanüstü bir varlık olarak gösterilmiştir. Yezîdîlik ise, komşu din ve inanışların etkisiyle de kısa sürede Adeviyye’den bir dönüşüm olarak ortaya çıkmıştır. Senkretik yapısı ile oryantalistlerin dikkatini çeken Yezîdîlik, oryantalistler tarafından incelenerek Batı dünyasına tanıtılmış ve ilgi uyandırmıştır. Ancak oryantalistlerin bakış açıları, Yezîdîliğin kapalı yapısı ve tarihsel gerçeklerden uzak felsefi yorumlar nedeniyle çelişkili bir portre oluşmasına neden olmuştur. İslâm mezhepleri tarihi biliminin araştırma konularından biri olan Yezîdî doktrini içerisinde; Yahudilik, Hristiyanlık ve İslâm dinlerine ait izler bulunmaktadır. Oryantalistlerin bu yerleşik gelenekler üzerinde yaptığı çalışmalar, Yezîdîliğin kökenlerine dair farklı teoriler ortaya koymalarına neden olmuştur. Her bir araştırmacı, yaptığı gözlem ve incelemeler neticesinde Yezîdîliğin inanç kökenlerini İbrahimî dinlere dayandırma eğiliminde olmuştur. Kimi araştırmacılar, Yezîdîliğin inanç, ritüel ve etnik bağlamda belirli bir din veya inanca dayandığını ileri sürerken, kimileri farklı din ve inançların gelenekleriyle harmanlandığı eklektik bir yapı olduğunu savunmuştur. İbrahimî dinlerin Yezîdî inanç gelenekleri üzerindeki tesirlerinin arka planında siyasî ve dinî bazı gerçekler yatmaktadır. Dolayısıyla Yezîdî doktrininin şekillenmesinde İbrahimî dinlere yönelik bakış açısı önemli bir unsur oluşturmuştur.
Keywords : İslam Mezhepleri Tarihi, Yezîdîlik, Oryantalizm, İnanç Gelenekleri, Senkretizm

ORIGINAL ARTICLE URL