Gürcistan Yezidilerinin Kurumsallaşması ve Uluslararası Yezidi İlahiyat Akademisi: Tarihî ve Sosyo-Kültürel Boyutuyla Bir İnceleme

Authors : Musa Kazım Aras

Pages : 424-450

Doi:10.18403/emakalat.1809569

View : 191 | Download : 132

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Osmanlı İmparatorluğu, tarihsel süreç boyunca çok sayıda dinî ve etnik topluluğu bünyesinde barındırmış; bu topluluklardan biri de Yezidiler olmuştur. Yezidiler, anavatanları olan Laleş dışında imparatorluğun farklı bölgelerinde yerleşik ya da yarı göçebe biçimde yaşamışlardır. Bu bölgelerden biri de Osmanlı–Rus sınır hattında yer alan ve Serhad olarak adlandırılan coğrafyadır. Rus sınırına yakın merkezlerde yaşayan Yezidiler, 19. yüzyıl boyunca belirli aralıklarla Güney Kafkasya’ya göç etmişlerdir. Söz konusu göçün nedenleri arasında bölgedeki Sünni aşiretlerle yaşanan çatışmalar, Osmanlı Devleti’nin Yezidileri ihtida baskısı ve Rusya’nın sınır bölgelerinde müttefik arayışları bulunmaktadır. Sovyetler Birliği döneminde uygulanan ateist politikalar, ruhban sınıfına yönelik baskılar ve Laleş ile bağlantının kesintiye uğraması, Yezidi inancının sözlü hafızasını önemli ölçüde zayıflatmıştır. Buna karşılık, okuryazarlık seferberlikleri sayesinde Yezidi toplumu içinde okuma-yazma yaygınlaşmış; dil ve folklor alanlarında görece bir kültürel canlanma ortaya çıkmıştır. Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Gürcistan Cumhuriyeti’nde yoğunlaşan misyonerlik faaliyetleri, din dışı evlilikler ve kimlik politikaları Yezidi toplumunu dinî ve kültürel açıdan yeni bir dönüşüm sürecine sokmuştur. Bu süreçte, Gürcistan Yezidi Ruhani Konseyi’nin kurulması, Quba Siltan Êzîd Tapınağı’nın inşası ve Uluslararası Yezidi İlahiyat Akademisi’nin faaliyete geçmesi, Yezidi kimliğinin korunmasına yönelik kurumsal adımlar olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışma, Gürcistan Yezidilerinin 19. yüzyıldan günümüze uzanan tarihsel serüvenini, dinî kimlik, aidiyet ve kurumsallaşma ekseninde incelemektedir.
Keywords : İslam Mezhepleri Tarihi, Sovyet Dönemi, Gürcistan Yezidiliği, Yezidiliğin Kurumsallaşması, Uluslararası Yezidi İlahiyat Akademisi.

ORIGINAL ARTICLE URL