Hint Alt Kıtasında Bir Mehdîlik İddiası: Seyyid Muhammed Cavnpûrî ve Mehdeviyye Hareketi

Authors : Kazım Karayiğit

Pages : 487-501

Doi:10.18403/emakalat.1825318

View : 79 | Download : 131

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Mehdî inancı toplumların özellikle de geri kalmış toplumların zor zamanlarında bir kurtarıcı beklentisi içine girmeleri ile ilgili bir durumdur. Bu olgu farklı dinlerde olduğu gibi İslam dininde de mevcuttur. Allah’tan aldığı “ilahi yetki” ile dinî ve toplumsal alanı yeniden tesis edeceğini iddia eden bu kişilerin tezahürlerine İslam dünyasının farklı coğrafyalarında görmek mümkündür. Bu fikrin yansıması Hint alt kıtasında Seyyid Muhammed Cavnpûrî ile kendini göstermiştir. Onun mehdî olduğu yönündeki fikirleri kaçınılmaz olarak Mehdeviyye adıyla bir hareketin de ortaya çıkmasına yol açmıştır. Seyyid Muhammed ve Mehdeviyye, başlangıçta İslam’ın bozulmamış ilk saf haline dönülmesini ve bu düşüncenin insanlara ulaştırılmasını amaçlayan bir hareket olarak kabul edilmektedir. Ancak Seyyid Muhammed’in mehdîlik ve Allah’ı gördüğüne dair iddiaları geniş halk kitleleri tarafından kabul görmemiş ve mahalli düzeyde kalmıştır. Bu çalışmada, XV. yüzyılın ikinci yarısında Hindistan’da Seyyid Muhammed Cavnpûrî’nin biyografisi, mehdîlik iddiası, öğretileri ve hareketinin kurumsallaşma süreci mehdevi kaynaklar üzerinden ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Çalışmada, Seyyid Muhammed’in sadece dinî bir inanç sistemi değil, aynı zamanda toplumsal bir ıslah ve tarikatvâri bir hareket olarak Mehdeviyye’nin ortaya çıkmasında etkili bir şahıs olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Literatüre dayalı nitel bir çalışma olarak planlanan bu araştırma, mehdîlik olgusu etrafında yapılan araştırmalara Hint alt kıtası örneği üzerinden katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Keywords : İslam Mezhepleri Tarihi, Mehdî, Hindistan, Seyyid Muhammed Cavnpûri, Mehdeviyye Hareketi

ORIGINAL ARTICLE URL