Bir Mezhepler Tarihi Kaynağı Olarak Evâ’ilü’l-Makâlât

Authors : Halil İbrahim Bulut

Pages : 345-367

Doi:10.18403/emakalat.1827001

View : 94 | Download : 60

Publication Date : 2025-12-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Müfîd, Şiî kelamı ve fıkhına akılcı düşünmeyi dâhil ederek rivayet merkezli din anlayışının akıl temelli bir yapıya dönüşmesini sağlamıştır. Bu yönüyle, Şiî-İmâmî düşüncede Ahbârîlikten farklı olarak “Usûlîlik” adı verilen, akılcı yaklaşımıyla öne çıkan yeni bir dönemin temsilcisi olmuştur. Onun düşünce dünyasında Mu‘tezilî kelamın etkisi açık biçimde görülse de, ısrarla İmâmiyye kelamının özgün olduğunu ve Mu‘tezile’den etkilenmediğini savunmuştur. Eserlerinde bu iddiasını temellendirerek İmâmiyye geleneğinin bağımsızlığını vurgulamıştır. Makalenin konusunu teşkil eden Evâ’ilü’l-makâlât adlı eserini –bir bakıma- bu hedefini gerçekleştirmek üzere telif etmiştir. Makalede bu eserin tahlil ve değerlendirilmesi yapılmış; kaleme alındığı dönemin dikkat çeken yönlerine vurgu yapıldığı gibi, eserin muhteva ve tasnif özellikleri de izah edilmiştir. Neticede Müfîd’in açtığı bu yolun iki konuda hedefine ulaştığı söylenebilir. Birincisi, akıl temelli İmâmiyye kelamını sistemleştirerek onu Mu‘tezile’den ayıran yönlerini belirginleştirmiş ve bu geleneğin müstakil bir ekol olarak şekillenmesine katkı sağlamıştır. İkincisi, İmâmiyye’yi diğer Şiî fırkalardan ayıran özellikleri açık biçimde ortaya koymuştur. Böylece Müfîd, Evâ’ilü’l-makâlât adlı eserinde Hz. Ali’den başlayarak İmâmiyye düşüncesini sistemli bir biçimde temellendirmiş; Zeydiyye başta olmak üzere diğer Şiî gruplarla olan görüş ayrılıklarını ortaya koyarak kendi geleneğinin özgün ve bağımsız bir mezhep olduğunu açıklamaya çalışmıştır.
Keywords : Şia, İmamiyye, Şeyh Müfîd, Usûlîlik, Evâ’ilü’l-makâlât.

ORIGINAL ARTICLE URL