Arap Dili ile İlişkisi Açısından Mâverdî Tefsirinde Kıraatler

Authors : Yahya Balcı

Pages : 581-598

Doi:10.52637/kiid.1731979

View : 305 | Download : 159

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Kur’ân-ı Kerîm’in kelimelerinde harf ve hareke farklılıkları olarak ortaya çıkan kıraat ihtilafları, kimi zaman lehçelerle kimi zaman da diğer ilimlerle ilişkilendirilerek incelenmiştir. Kıraat farklılıklarının anlam üzerindeki etkisini en fazla dikkate alan âlimlerin müfessirler olduğu söylenebilir. Müfessirler, murâd-ı ilâhîyi anlama gayretinin bir neticesi olarak kaleme alınan tefsirlerde, kıraat farklılıklarından çeşitli vesilelerle bahsetmişler ve bu farklılıkların etkilerine dair açıklamalarda bulunmuşlardır. Mâverdî (öl. 450/1058) de en-Nüket ve’l-uyûn adlı tefsirinde gerek sahih gerekse şâz kıraat vecihlerine yer veren ve kıraat ihtilaflarını farklı açılardan değerlendiren bir müfessirdir. İsmi geçen tefsir her ne kadar bir kıraat kaynağı olmasa da Mâverdî, bu eserinde azımsanamayacak sayıda kıraat farklılığını çoğunlukla kıraati okuyan kişi veya kişilere nispet ederek nakletmeye özen göstermiştir. Mezkûr kıraat ihtilaflarını birçok yönden değerlendirebilme imkânı olmakla beraber bu çalışmada, sadece Arap dili ile ilişkisi açısından Mâverdî’nin değindiği kıraat farklılıklarının değerlendirmesi yapılmaktadır. Nitekim Mâverdî’nin, İslâmî ilimlerin birçok alanında olduğu gibi Arap dili sahasında da müstakil eser telif eden ve tefsirinde dilsel tahlillere değinen bir müfessir olduğu görülmektedir. Bu sebeple onun bazı âyetlerin tefsirinde kıraatlerin Arap dili ile ilişkisi bağlamında yaptığı açıklamaların bilinmesinin, müfessirin ilmî birikimini bu kapsamda tefsire ne şekilde yansıttığının görülmesinin faydalı olacağı düşünülmektedir. en-Nüket ve’l-uyûn adlı tefsirde müellifin kıraat farklılıklarına Arap dili açısından yaklaşımının tespit edilmesinin hedeflendiği bu çalışmada, konunun anlaşılmasına fayda sağlayacak kıraat örneklerine, yapılan açıklama ve nakillere yer verilmiştir. Çalışma sonucunda; Mâverdî’nin Arap dili-kıraat ilişkisi çerçevesinde sarf ve nahiv ilminin konuları bağlamında birçok farklı başlık altında değerlendirilebilecek kıraat farklılıklarına büyük oranda temas ettiği, bu farklılıklarının anlama olan etkilerine yönelik görüşleri sıraladığı ve açıklamalar yaptığı müşahede edilmiştir.
Keywords : Kıraat, Arap Dili, Tefsir, Mâverdî, en-Nüket ve’l-uyûn

ORIGINAL ARTICLE URL