Riyâ Olgusu: Bireysel ve Toplumsal Yansımaları Üzerine Nitel Bir Araştırma

Authors : Esra İrk, Ümran Erkorkmaz Çoban, Sümeyye Yıldırım

Pages : 431-450

Doi:10.52637/kiid.1732480

View : 191 | Download : 194

Publication Date : 2025-12-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Öz Riyâ, bireyin davranışlarını başkalarının takdir ve övgüsünü kazanmak amacıyla sergilemesidir. Psikolojik açıdan bu durum, bireyin sosyal ihtiyacı ve görünürlük arzusunun bir yansıması olarak değerlendirilebilir. Dinî açıdan ise riyâ, ibadetlerdeki içtenliği zedeleyen ve onları işlevsiz hâle getiren manevî bir sapma olarak kabul edilmektedir. Bu araştırmanın temel amacı, riyâ kavramını incelemek ve riyânın bireysel ve toplumsal hayatta nasıl bir rol oynadığını tespit etmektir. Nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik desenin tercih edildiği bu çalışmada yarı yapılandırılmış görüşme tekniği kullanılmıştır. Katılımcılar amaçlı örnekleme tekniklerinden ölçüt örnekleme tekniği ile belirlenmiştir. Araştırmaya 25-50 yaş aralığındaki 10 erkek ve 11 kadın katılımcı dahil edilmiştir. Görüşmeler, yüz yüze ve çevrimiçi ortamda gerçekleştirilmiş; elde edilen veriler, NVivo 15 programı kullanılarak içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda katılımcıların riyâ kavramını daha çok sosyal ve ahlâkî boyutlarda tanımladıkları; bu kavramı ikiyüzlülük, gösteriş, yalan ve aldatma gibi olumsuz niteliklerle ilişkilendirdikleri görülmüştür. Ayrıca riyâ; aşağılık hissi, haset, kıskançlık ve kibir gibi çeşitli duygusal süreçlerle de bağlantılı olarak ele alınmıştır. Katılımcılar, bireysel ya da toplumsal çıkar beklentisinin riyâ davranışını besleyen motivasyonlardan biri olduğunu vurgulamış; bu tutumun güven kaybı, ahlâkî zayıflık ve kişisel sıkıntılar gibi çok yönlü olumsuz sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekmişlerdir. Özellikle iş hayatı, maddî kazanç, siyaset ve dinî pratikler gibi alanlarda riyânın daha fazla ortaya çıktığını belirtmişlerdir. Riyânın dinî boyutu ise çoğunlukla yönlendirici sorular aracılığıyla dile getirilmiş; bu çerçevede riyâ, genellikle ibadetlerde takdir edilme arzusu ya da dünyevî menfaat beklentisiyle ilişkilendirilmiştir. Bu durum, riyâ kavramının katılımcıların zihninde doğrudan kavramsallaştırılmamış olsa da dinî bağlamda örtük biçimde var olduğunu göstermektedir. Öte yandan bazı katılımcılar, her durumda riyâdan uzak bir dinî yaşantının mümkün olabileceğini vurgulamışlardır.
Keywords : Din Psikolojisi, Riyâ, Aldatma, Dinî Pratik, Kişisel Çıkar

ORIGINAL ARTICLE URL