OSMANLI’DA SARAYIN ŞAİRİ EDEBÎ YÖNDEN DEĞERLENDİRMESİ VE ÖDÜLLENDİRMESİ (909-917/1503-1512)

Authors : Ali Duman

Pages : 91-124

Doi:10.58659/estad.1616058

View : 121 | Download : 124

Publication Date : 2025-03-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Osmanlı İmparatorluğu’nda II. Bayezid döneminde şair-patron ilişkilerini ve şairlerin ödüllendirilme sistematiğini ele almaktadır. Himaye geleneği, Osmanlılar için önceki İslam devletlerinden miras alınan bir yapıdır ve sultanların sanatçılara ve şairlere verdikleri desteğin sürekliliğini sağlamıştır. Makale, II. Bayezid’in himayesinde bulunan şairlerin ödüllendirilme süreçlerini arşiv belgeleri ışığında incelemektedir. Şairlere verilen nakdî ve ayni ödüller; kaside, mersiye, tarih ve kitap gibi edebî üretimler ve bu üretimlerin ayrıca desteklenmesi için seçilen karşılıksız ödüllendirmeler (in’am, tasadduk gibi) temel alınarak analiz edilmiştir. Çalışma, ödüllerin şairlerin edebî üretimlerinin niteliğine mi yoksa saray nezdindeki prestijlerine mi dayandığını sorgulamaktadır. Excel tablosuna aktarılan arşiv verileri, grafikler ve tablolar yardımıyla değerlendirilmiş; şairlerin aldıkları ödüller, kronolojik olarak (gün, ay ve yıl) incelenmiştir. Böylece her bir şairin kronolojik bir gelişim karnesi çıkarılmış ve detaylı analizler yapılmıştır. Analizlerde özellikle kaside yazan şairlerin aldıkları ödüllerin diğer şiir türlerine kıyasla daha yüksek olduğu görülmektedir. Bu bağlamda şairlerin bürokrasideki konumlarının ödüller üzerinde etkili bir rol oynadığı, edebî değer yanında prestijin de önemli bir etken olduğu sonucuna varılmıştır. Özellikle II. Bayezid’in saraya yakın isimler arasında teşrifat/protokol sistemiyle uyumlu bir ödüllendirme yaptığı dikkati çekmektedir. Sonuç olarak bu çalışma, Osmanlı sarayında edebî himaye politikalarına dair yeni bakış açıları sunmaktadır. Çalışmanın bulguları, şairlere verilen ödüllerin sadece sanatsal yeteneklerine göre değil, aynı zamanda bürokrasideki sosyal ve politik konumlarına göre de belirlendiğini ortaya koymaktadır. Bu da II. Bayezid devrinde himaye sisteminin edebî eserlerin sanatsal değerinin yanı sıra toplumsal ve politik ilişkilerle iç içe geçtiğini göstermektedir.
Keywords : Klasik Türk edebiyatı, Akçe, II. Bayezid, Prestij, Saray, Ödül.

ORIGINAL ARTICLE URL