LÂMİÎ ÇELEBİ’NİN SALÂMÂN U ABSÂL MESNEVİSİ’NİN BİÇİMBİLİM YÖNTEMİYLE İNCELENMESİ

Authors : Canem Çatan
Pages : 1068-1098
Doi:10.58659/estad.1809532
View : 136 | Download : 138
Publication Date : 2025-12-23
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu çalışmada asıl adı Mahmûd olan 16. yüzyılın önemli şairlerinden Lâmiî Çelebi’nin, Molla Câmî’den telif-tercüme ettiği eserlerinden birisi olan Salâmân u Absâl mesnevisinin biçimbilimsel metot ile incelenmesi konu edilmiştir. Aruzun fâ‘ilâtün fâ‘ilâtün fâ‘ilün vezni ile kaleme alınıp Sultan I. Selim’e sunulan bu manzum hikâye, tahkiye esaslı bir metindir. Bu özelliği ile muhtelif metotlar ile incelenmesi hususunda imkân tanımaktadır. Makalede, bu metotlardan birisi olan biçimbilim yönteminin mesnevi üzerinde uygulanabilirliği yoğunlaşılmıştır. Mesnevide tümdengelim yaklaşım benimsenerek anlatı birimleri kesitlere ayrılmış, her birine numara verilmiştir. Kesitlerin ardından hikâyenin olay örgüsündeki sorunlar aynı şekilde numaralarla belirlenmiş ve çözümleriyle birlikte verilmiştir. Sonrasında ise hikâyedeki mekân, zaman, kişiler bağlamında eylem alanları ve aranan objelere yönelik, müstakil başlıklar altında, elde edilen veriler doğrultusunda muhtelif yönlerden tespitler yapılmıştır. Sonuç olarak bu çalışmanın amacı, biçimbilim yönteminin Salâmân u Absâl mesnevisi ile ne ölçüde uyum sağladığını, hangi yönlerde farklılıklar gösterdiğini ve bu yöntemin klasik Türk edebiyatı metinlerine uygulanabilirliği ile metin çözümlemeleri üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Çalışmanın ulaştığı bulgular, biçimbilim yönteminin modern anlatılara ek olarak klasik Türk edebiyatı manzum hikâye metinlerine de uyarlanabileceğini; yapısal çözümlemelerde yeni, sistematik ve karşılaştırmalı bir bakış açısı sunduğunu göstermektedir. Böylelikle hem yöntemin sınırları hem de sağladığı sonuçlar somut, çok yönlü ve bütüncül biçimde ayrıntılı olarak değerlendirilmiştir. Bu bağlamda, elde edilen veriler biçimbilimsel çözümlemelerin geleneksel manzum hikâyelerde özgün inceleme alanları oluşturabileceğini de göstermektedir.
Keywords : Divan edebiyatı, Vladimir Propp, biçimbilim, masal, tahkiye

ORIGINAL ARTICLE URL