GÜLİSTÂN, BAHÂRİSTÂN VE NİGÂRİSTÂN’IN İZİNDE: MEHMED FEVZÎ EFENDİ’NİN BÜLBÜLİSTÂN’I

Authors : Akif Karataş

Pages : 988-1010

Doi:10.58659/estad.1814333

View : 122 | Download : 97

Publication Date : 2025-12-23

Article Type : Research Paper

Abstract :Bülbülistân, XIX. yüzyıl Osmanlı ulemasından Mehmed Fevzî Efendi’nin mensur-manzum biçimde Farsça telif ettiği bir eserdir. Müellif, dinî ve tasavvufi konuları sade ve anlaşılır bir üslupla ele almış; hikmetli kıssalar aracılığıyla ahlaki bir öğreti sunmuştur. Bu çalışmada Bülbülistân; Gülistân, Bahâristân ve Nigâristân ile olan münasebeti çerçevesinde değerlendirilmiştir. Fevzî Efendi’yi Bülbülistân’ı yazmaya iten temel saik, Sa‘dî-i Şîrâzî’nin Gülistân’ı, Molla Câmî’nin Bahâristân’ı ve Kemalpaşazâde’nin Nigâristân’ı gibi bir eser yazma isteğidir. Her birine nihâl adı verilen sekiz bölümden meydana gelen Bülbülistân’da mensur hikâyelerle birlikte bunların arasına yerleştirilen mısra, beyit, kıta ve mesneviler metne edebî bir ahenk kazandırmaktadır. Bu bağlamda eserde; elli bir hikâye, üç mısra, elli iki beyit, on iki mesnevi ve on beş kıta bulunmaktadır. Farklı nazım şekilleriyle karşımıza çıkan şiirler aruz vezniyle yazılmıştır. Farsça dışında Arapça şiirler de yer almaktadır. Nasihat içerikli şiir ve hikâyelerle örülü olan eserde, tasavvufi unsurlar ve mutasavvıf şahsiyetler geniş yer bulmaktadır. Şüphesiz bunda müellifin tasavvufi kimliği etkilidir. Eserde; iman, sabır, adalet, tevekkül ve insanın manevi tekâmülü gibi konular işlenmiş; ayet ve hadislerle desteklenen anlatılar, hem öğretici hem irşat edici bir nitelik kazanmıştır. Fevzî Efendi, peygamberler, veliler ve tarihî şahsiyetlere dair kıssalardan hareketle ahlaki bir bilinç inşa etmeyi amaçlamıştır. Bu makale, 4 bölümden oluşmaktadır. Çalışmamızda, müellifin hayatı ve eserleri ile Bülbülistân hakkında genel bilgiler verilmiş, Bülbülistân; Gülistân, Bahâristân ve Nigâristân’a nazire midir, sorusuna cevap aranmış, son olarak Bülbülistân’ın kaynakları değerlendirilmiştir.
Keywords : Mehmed Fevzî Efendi, Bülbülistan, Gülistan, Baharistan, Nigaristan.

ORIGINAL ARTICLE URL