NÂBÎ’NİN GAZELLERİNDE ÂMİYÂNE ÜSLUP VE İÇERİK

Authors : İsrafil Babacan

Pages : 769-802

Doi:10.58659/estad.1823169

View : 126 | Download : 159

Publication Date : 2025-12-23

Article Type : Research Paper

Abstract :Nâbî, edebiyatımızda, hikmet, ahlak ve öğüt şairi olarak bilinir. Gazelleri büyük oranda hikemîdir. Bunun yanında yer yer Mahallî üslup ve Sebk-i Hindî’nin tesirinde olanlar da vardır. O, hikemî üslubun öğüt verme ve Mahallî üslubun konuşma dilinden istifade etme özelliklerini başarıyla kullanmıştır. Dolayısıyla âmiyâne üslup ve içeriğe, gazellerinde özel bir yer ayırmıştır. Ancak bu âmiyânelik, bayağı ve sıradan demek değildir. Onun gazellerindeki âmiyâne üslubu sağlayan temel unsurlar, konuşma dilini, argo tabir ve deyimleri, alışılmamış benzetmeleri, ikilemeleri ve tekrarları kullanmasıdır. Âmiyâne içeriği sağlayan etkenler ise, toplumsal gelenek ve inançlara, somut hayat unsurlarına, kimi zaman da müstehcen tasvirlere gazellerinde yer vermesidir. Nâbî’nin gazellerinde bunları âmiyâne kılan şey, Divan şiirinin geleneksel yapısı içinde yer almalarıdır. Adı geçen özellikler, örneğin, bir halk şairi ya da modern dönem şairi için tek başına âmiyâne sayılmaz. Çalışmamızı, Nâbî’nin büyük yekûn tutan gazelleriyle sınırlandırdık. Onun mesnevîleri ve diğer nazım şekillerindeki şiirleri kendine has şartlar içinde oluştuğundan, incelememizin dışında kaldı. Ayrıca gazelin, şahsî üslubu en iyi yansıtan nazım şekli olması da, bu tercihimizde etkilidir. Makalede, üslup ve içerik konusunu ayrı ayrı ele aldık. Bulduğumuz her bir özelliğe, bol sayıda örnek verdik. Bu makaledeki amacımız, Nâbî’nin gazellerinde âmiyâne üslup ve içeriği yalnızca tespit etmek değil, âmiyâneliğe dair niteliklerin onun şiirinde yer alma nedenlerini de mümkün olduğunca belirlemektir. Nitekim ulaştığımız sonuçlara dayanarak, Nâbî’nin, Divan şiiri gibi geleneğe ve belagat kurallarına sıkı sıkıya bağlı bir sanat anlayışıyla, gerçek hayatı ve âmiyâne üslubu başarıyla yansıttığını söyleyebiliriz.
Keywords : 18. Yüzyıl, Hikemî Üslup, Âmiyâne Üslup, Nâbî, Gazel, Argo

ORIGINAL ARTICLE URL