İlahiyat Fakültesi Öğrencilerinin Kayırmacılık ve Dindarlık İlişkisine Dair Algıları

Authors : Nesibe Esen Ateş

Pages : 775-806

Doi:10.51702/esoguifd.1681010

View : 121 | Download : 150

Publication Date : 2025-09-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma psiko-sosyal bir problem olan kayırmacılık ile dindarlık arasındaki ilişkiyi ilahiyat öğrencileri bağlamında araştırma amacındadır. Kayırmacılık, bir hakkın dağıtımı, görev paylaşımı, atama veya terfi esnasında, bu işten sorumlu kişinin özel ilişkilerle bağlı olduğu bireyleri, onlardan daha donanımlı ve yetkin kişilere tercih etmesi olarak tanımlanabilir. Din eğitimi almakta olan ilahiyat öğrencilerinde, kayırmacılık ve dindarlık ilişkisine dair algıların ortaya çıkarılması din psikolojisinin araştırma alanına girmektedir. Çalışma nitel yolla toplanmış verinin fenomenoloji modeline göre analiziyle gerçekleştirilmiştir. Bu bağlamda temeli içerik analizine dayanan bir analiz tarzı benimsenmiş ve betimsel analiz yapılmaya çalışılmıştır. Veriler, Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde öğrenim görmekte olan 232 katılımcıdan (135 kadın, 97 erkek, yaş aralığı 19-47; yaş ortalaması, 22,4) önceden hazırlanmış soru formlarının yazılı olarak doldurulması şeklinde toplanmıştır. Katılımcılar amaçlı örnekleme yollarından ölçüt örnekleme yolu ile seçilmiştir. Bu noktada ölçüt lisans düzeyi din eğitimi alıyor olma olarak belirlenmiştir. Veriler, içerik analizine uygun olacak şekilde kodlanmış, temalar ve kategoriler oluşturulmuş, elde edilen bulgular görselleştirilmiştir. Veriler kodlanırken kavramların tekrar etme düzeyleri dikkate alınmış ve en az dört defa kullanılan kavramlar bir kod olarak belirlenmiştir. Bu bağlamda 13 temaya ulaşılmıştır. Kayırmacılığın nedenine dair veri sosyal nedenler ve bireysel zaaflar temalarına ayrılmıştır. Kayırmacılığa maruz kalma ve şahit olma durumu engellenme ve bilişsel tepkiler temalarında yoğunlaşmıştır. Kayırmacılığın engellenmesine dair bulgular önlenebilir ve önlenemez düşüncesi olmak üzere iki temaya ayrılmıştır. Dindarlığın kayırmacılığa neden olma ihtimaline dair veri, dinsel yaşayışa yönelik atıflar ile dinin ve dindarlığın özüne yönelik atıflar temalarında toplanmıştır. Kayırmacılık bağlamında çağrışım yapan dinsel kavramlara dair veriler direkt dinsel kavramlar ve dolaylı kavramlar olarak temalanırken, kayırmacılığın engellenmesinde kullanılacak dinsel öğretiye dair veriler temel dinî kaynaklar temasında incelenmiştir. Kayırmacılık olmaksızın hedeflere ulaşma durumuna dair veriler olumlu ve olumsuz yaklaşım temalarına ayrılmıştır. Mevcut literatüre dayanarak elde edilen bulgular değerlendirilmeye çalışılmıştır. Buna göre “dinsel ve ahlakî yozlaşma kayırmacılığın oluşmasında sebep olarak algılanmaktadır” denilebilir. “Olgunlaşmamış ve çıkar amaçlı dindarlık kayırmacı ilişkilerin doğmasına neden olabilmektedir.” algısından bahsedilebilir. Katılımcılara göre kayırmacı ilişkilerde dini kullanma eğilimi söz konusu olabilmektedir. Ayrıca, dinsel gruplara üye olmak da kayırmacılığın ortaya çıkmasına neden olarak görülmektedir. Katılımcılara göre kayırmacılık, kişilikteki olumsuz özelliklerden kaynaklanmaktadır, denilebilir. İnsanların kurduğu yakın ilişkiler de farklı bağlamlarda kayırmacılığa neden olabilmektedir algısı mevcuttur. Kayırmacılığa maruz kalan ve şahit olan katılımcılar engellenme tepkileri göstermektedir. Ayrıca adaletsizlik düşünceleri ve geleceğe dair kaygı da sıklıkla belirtilmektedir. Dindarlık ve kayırmacılık bağlamında çağrışım yapan kavramlar kul hakkı, adalet, ahlak ve dinsel grup üyeliği olarak sıralanmaktadır. Katılımcılar kayırmacılık ilişkilerine girmeksizin hayattaki hedeflere ulaşmak konusunda olumlu bir tablo çizmektedir denilebilir. Bu noktada tevekkül, kayırmacılık mağduru olma endişesiyle başa çıkmada kullanılabilmektedir.
Keywords : Din Psikolojisi, Kayırmacılık, Dindarlık, Algı, Ahlak, Adalet, Kul Hakkı

ORIGINAL ARTICLE URL