Kırâat-i ‘Aşereye Göre Basra ve Şam Kırâatlerinde İmale ve Dil Bilimsel Analizi

Authors : Şeyda Atmaca

Pages : 650-673

Doi:10.51702/esoguifd.1684662

View : 192 | Download : 590

Publication Date : 2025-09-15

Article Type : Research Paper

Abstract :İslamî ilimler içerisinde önemi haiz olan ilimlerden birisi de Kur’an-ı Kerim ve kırâat ilmidir. Zira kırâat ilmi içerisinde barındırdığı pek çok mesele ile ön plana çıkmaktadır. Bu meseleler tarih boyunca çeşitli eserler ve çalışmalarla ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu anlamda Kur’an tarihi, tecvit ve kırâat ile ilgili hususlar incelemeye tabi tutulmuş ve modern dönem çalışmalarına da konu teşkil etmiştir. Ancak kırâat ilminin ihtiva etmiş olduğu meseleler göz önüne alındığında üzerinde yeteri kadar durulmayan konuların da olduğu tespit edilmiştir. Bu meselelere öncelik verildiğinde anlaşılmasında ve uygulanmasında güçlük çekilen bazı kâidelerin olduğu görülmüştür. Bunların başında ise imale bahsinin geldiği anlaşılmıştır. Bu özel durumuna binaen imale bahsinin modern dönem kırâat ilmi çalışmalarına dahil edilerek detaylıca açıklanmasının gerekliliği ortaya çıkmıştır. Bu anlamda makalemizde kırâat ilmi içerisinde yer alan ve uygulanma usulüyle farklılık arz eden imaleden bahsedilecektir. Usul ihtilaflarına dahil olan imale konusu ele alınmadan önce kısaca tanımının yapılması gerekmektedir. Buna göre imale elif harfinin yâ harfine, fetha harekenin ise kesra harekeye meylettirilerek okunması anlamına gelmektedir. Kırâat-i ‘aşere içerisinde imale uygulamalarının hangi durumlarda ve ne sıklıkla uygulandığı farklılık arz etmektedir. Bu yönüyle imalenin, kırâat-i ‘aşere içerisindeki bazı kırâatlerde sıkça rastlanan bazılarında az, bazılarında ise hiç uygulanmayan bir usul farklılığı olarak geçtiği görülmektedir. Buradan hareketle çalışmamızın konusunun dil bilimsel analizlerine de yer vermek suretiyle imale usullerinin, kırâat-i ‘aşereye göre Basra kırâatlerinden olan Ebû ‘Amr ile Ya‘kûb, Şam kırâatinden olan İbn Âmir kırâatine göre incelenmesi ve uygulanış biçimlerinin Meryem ile İsrâ sûresi özelinde ortaya çıkarılması olduğu ifade edilebilir. Fem-i muhsin bir hocadan öğrenilmesi gereken ve bu yönüyle de uygulama esaslı bir kırâat usulü olan imalenin öğrenilmesinde ve uygulanmasında çeşitli problemlerin yaşandığı görülmektedir. Bu anlamda çalışmamızda bu sorununun bir nebze olsun bertaraf edilmesi açısından kırâat-i ‘aşereye göre Basra ve Şam kırâatlerindeki imale usullerinden bahsedilmek suretiyle imalenin icra edilmesine katkı sağlanması amaçlanmaktadır. Zira imalenin Kur’an kırâatindeki uygulanma sıklığı ve durumu göz önüne alındığında kırâat ilmi açısından önemli olduğu görülmektedir. Her yönüyle detaylı incelenmesi gereken bir konu olması açısından çalışmamızda sadece kırâat-i ‘aşere imamlarından Basra ve Şam’a mensubiyeti olanların kırâatlerindeki imale usullerine yer verilmiştir. Ayrıca çalışmamızda zikredilen bu usullerin Meryem ve İsrâ sûrelerindeki uygulamaları kapsadığı da belirtilebilir. Çalışmamızda izlenilen yönteme gelince kırâat ilmine göre imaleyi konu alan eserlerden istifade edilerek literatür taraması yapılmış ve bu minvalde kırâat imamlarının imale usulleri analize tabi tutulmuştur. Bu doğrultuda makalemiz iki ana bölümden oluşmaktadır. İlk olarak araştırmanın amacı belirtildikten sonra kırâat ilminde imalenin öneminden bahsedilmiş ve imalenin tanımına yer verilmiştir. Ayrıca imalenin gayesi, sebepleri, engelleri, Arap kabileleri içindeki durumuna da değinilerek önemi üzerinde durulmaya çalışılmıştır. Bu alt başlıklarda hem kurranın hem de dil âlimlerin görüşlerine de yer verilmiş ve bu anlamda bir mukayesede de bulunulmuştur. Binaenaleyh imalenin kendi içerisinde imale-i kubrâ ve imale-i suğrâ şeklinde farklı çeşitlerinin olduğundan da bahsedilmiştir. İkinci bölümde ise ele alınan sûrelerde kırâat imamlarının ve râvilerinin ne çeşit imale uygulamasında bulunduğundan da söz edilmiştir. Verilen bu bilgiler ışığında Basra ve Şam kırâat imamlarının iki sûre özelindeki imale uygulamaları tablolarla gösterilmiştir. Kırâat imamlarının remizlerine de yer verilmiş ve bu remizlerle hangi imamın ne şekilde okuduğu tablolarda gösterilmeye çalışılmıştır. Elde edilen veriler sonuç kısmında paylaşılarak çalışma nihayete erdirilmiştir. Böylece çalışmamızda Kur’an-ı Kerim’de geçen imalelere misaller verilerek bu uygulamaların önemine vurgu yapılmıştır. Bu anlamda makalemizin bilhassa alanda çalışma yapacak olan araştırmacılara kaynak teşkil etmesini ümit etmekteyiz.
Keywords : Kur’an-ı Kerim ve Kırâat, Kırâat-i ‘Aşere, Basra Kırâati, Şam Kırâati, İmale

ORIGINAL ARTICLE URL