Moritus/Moris Adasında Fahri Osmanlı Şehbenderleri (1860-1895) ve Şehbenderliği Yeniden Tesis Etme Girişimleri

Authors : Musa Kılıç
Pages : 30-49
Doi:10.47437/esogutd.1810714
View : 105 | Download : 87
Publication Date : 2025-11-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Moritus, Hind Okyanusunda Afrika’nın güneydoğusunda yer alan dört adadan oluşan küçük bir devletidir. En önemli şehri ana ada Moritus’daki Port Louis şehridir. Moritus Adası XIX. yüzyılın başlarında Fransa’dan İngiltere’nin kontrolüne geçti. Osmanlı Devleti bu adadaki Port Louis şehrine ilk şehbenderini 1860 yılında tayin etti. Osmanlı topraklarına oldukça uzak ve küçük bir ada olan Moritus’a şehbender tayin edilmesini iki temel sebebi bulunmaktaydı. Bunlardan biri adanın ticari önemiydi. Fakat 1869 yılında Süveyş Kanalının açılmasıyla adanın ticari önemi de azaldı. İkincisi ise adadaki Müslüman nüfustu. Adanın İngiltere’nin bir sömürgesi haline gelmesinden sonra istihdam amacıyla Hindistan’dan bölgeye iş gücü sevk edilmeye başlandı. Her ne kadar daha önce de adada Müslümanlar yaşasa da bu göç dalgasıyla beraber Müslüman nüfus da artmaya başladı. Moritus adasında üç farklı isim Osmanlı şehbenderi olarak görev yapmıştır. Her üç isim de Fransa vatandaşıdır. İlk tayin edilen isim Henri Rostand idi. İkinci isim ise Baron Gervais de Caila’dır. Onun yerine ise son şehbender olarak oğlu Baron Horace de Caila şehbender olarak tayin edilmişti. 1895 yılında Baron Horace de Caila’nın vefatıyla Moritus/Moris Adasındaki Osmanlı şehbenderliği kapatıldı. Buna rağmen Moritus/Moris Müslümanlarının Osmanlı şehbenderliğinin yeniden açılmasına yönelik talepleri sona ermedi. Bu taleplere olumsuz yanıt verilmesinde Osmanlı Devleti’nden daha çok İngiltere’nin tutumu belirleyici oldu. Makalemizde Moritus adasında görev yapmış şehbenderlerin atanma süreçleri, faaliyetleri, ada Müslümanlarının şehbenderliğin yeniden açılması talepleri ve bu talebe Osmanlı Devleti ile İngiltere’nin yaklaşımları ele alınacaktır. Makalenin hazırlanmasında temel olarak Osmanlı ve İngiliz arşiv belgelerinden yararlanılmıştır.
Keywords : Moritus/Moris Adası, Port Louis, Osmanlı Devleti, İngiltere, şehbender

ORIGINAL ARTICLE URL