Aksâ-yı Şark Medeniyetinde Ongun, Kut ve Yağma Toyu: Ziya Gökalp’in Türk Harsı Arayışı

Authors : Şeyda Sevde Tunçbilek

Pages : 346-360

Doi:10.32709/akusosbil.1574315

View : 52 | Download : 16

Publication Date : 2024-12-27

Article Type : Research Paper

Abstract :Ziya Gökalp Orta Asya Türk toplumları hakkında çok sayıda çalışma kaleme almıştır. Bu eserler, aynı bilgileri farklı yerlerde tekrar eden çalışmalardan ziyade uluslararası literatürle kurulan ilişki neticesinde giderek genişleyen ve iddiaları keskinleşen bir araştırma programının çıktılarıdır. Ne var ki söz konusu çalışmaları Gökalp’in öne sürdüğü argümanların menşeini ve siyasi içerimlerini dikkate almadan, Orta Asya Türk toplumlarının yaşayışlarına ilişkin birer tarih, Türkoloji ya da antropoloji kitabı olarak değerlendirmek doğru değildir. Gökalp ulaştığı son noktada kendi döneminin sosyal bilimlerinde moda olan totem, tabu, mana ve potlaç kavramlarının Eski Türk toplumlarındaki muadillerini ongun, ıduk, kut ve yağma toyu olarak tespit eder ve bu toplumlarda demokratik karakterli, anasoylu (matrilinéaire) ve babayerli (patrilocale), totemist bir inanışa sahip, dışevlilik kuralının geçerli olduğu, aşiret temelli bir örgütlenmeden -potlaç aracılığıyla- tek tanrılı (Toyonizm), içevlilik üzerine kurulu, hiyerarşik bir ilhanlık modeline geçildiğini öne sürer. Ancak saha yönelimli antropolojinin gelişmesi ve Gökalp’in iktibas ettiği teorik çerçevenin gözden düşmesiyle onun Türk toplumlarını yerleştirdiği model de eleştirilere açık hale gelir. Bu makalede Gökalp’in Orta Asya Türk kültürünü incelerken faydalandığı Fransızca kaynaklar tespit edilerek Gökalp’in bu kaynakları Türk kültürü araştırmalarına ne şekilde tatbik ettiği ve böylesi bir kavramsal aktarımın ilerleyen dönemde yol açtığı tartışmalar incelenmektedir.
Keywords : Ziya Gökalp, Türk Medeniyeti Tarihi, totemizm, potlaç, ongun, kut, yağma toyu

ORIGINAL ARTICLE URL