1890 YILINA KADAR OSMANLI ARŞİV BELGELERİNE GÖRE ERMENİ SORUNUNUN ORTAYA ÇIKIŞINDA İNGİLTERE’NİN ROLÜ

Authors : Zeynep Altıntaş

Pages : 150-183

View : 26 | Download : 25

Publication Date : 2005-02-01

Article Type : Research Paper

Abstract :Osmanlı Devleti’nin güç kaybetmeye başlamasıyla birlikte toprak kaybetmesi, büyük devletler olarak nitelendirilen İngiltere, Fransa ve Rusya’nın başı çektiği pek çok devletin İmparatorluğun topraklarından pay kapma, bunun mümkün olmadığı durumlarda da zamanın güç dengeleri çerçevesinde rakip devletlerin bu topraklardan pay kapmasına engel olma siyaseti izlemelerine neden olmuştur. Büyük devletlerin en başta geleni ise o dönemde İngiltere’dir. İngiltere, Rusya’nın 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması’nda elde etmiş olduğu, Ortodoks Hıristiyan tebaanın koruyucusu unvânına da dayalı olarak Yunan bağımsızlık harekâtını destekleyerek Doğu Akdeniz’de İngiltere’nin tarihi Hindistan yolunu tehdit eder bir pozisyonu yakalamasından son derece rahatsız olmuştur. Ayrıca, Rusların kendi topraklarında 1829-1830’larda kurdukları küçük Ermenistan bölgesini, Osmanlı Devleti aleyhine güneye doğru genişleterek sıcak denizlere inme, Kafkaslardan Doğu Anadolu’ya ve Basra ile İskenderun Körfezlerine inerek bir Ermeni toprağı yaratma plânları, İngiltere’nin bu bölgelerde yaşayan Ermenilerle ilgilenmesini kendi menfaatleri açısından zarurî kılmıştır. İngiltere, bu nedenle öncelikle Protestan Ermeni Cemaati varlığını ortaya çıkararak bunların Osmanlı Millet Sistemi içinde yer almasını sağlamıştır. Osmanlı Devleti’nin Berlin Antlaşması’nı imzalamak zorunda kalması ve bu Antlaşmada Ermenilerin haklarıyla ilgili taahhüt altına girmesi, İngiltere’nin de taraflardan biri olması, İngiltere’nin Ermeniler konusunda daha aktif hale gelmesini temin etmiştir. Bölgede bulunan konsolosları vasıtasıyla Ermeniler konusunda, Osmanlı Devleti’ne sürekli müdahale etmiş, Batı’da Ermeni sorununun ortaya çıkmasında, kamuoyu oluşturulmasında, maddî ve manevî desteğini esirgememiş, isyancı Ermenilere her türlü desteği vermiştir.
Keywords : Rusya, Kafkaslar, Doğu Akdeniz, Hindistan Yolu, Protestan Cemaati, Berlin Antlaşması, Islahatlar.

ORIGINAL ARTICLE URL