OSMANLI ARŞİV BELGELERİNE GÖRE ERMENİ SORUNUNUN ORTAYA ÇIKIŞINDA FRANSA’NIN ROLÜ

Authors : Ahmet Altintaş

Pages : 21-76

View : 40 | Download : 21

Publication Date : 2005-02-01

Article Type : Research Paper

Abstract :Doğu Hıristiyanlarının geleneksel koruyucusu olan Fransa ile Osmanlı Devleti’nin ilişkileri Kanuni Sultan Süleyman döneminde büyük bir ivme kazanmıştır. Fransa bu dönemde kapitülasyonları elde etme başarısını göstererek ayrıcalıklı bir konuma yükselmiştir. Osmanlı İmparatorluğu’nun yenileşme ve Batılılaşma kavramlarına Fransız penceresinden bakması, Fransız ihtilâli, İhtilâlin yaydığı fikirler, ilişkilerin önemli parametreleri olmuştur. Başlangıçta Fransa’nın Osmanlı Ermenileriyle ilgilenmesi daha çok Fransa’nın Doğu Hıristiyanlarının hâmîsi rolünden kaynaklanmıştır. Fransa, tıpkı İngiltere gibi, Rusya’nın Ermeni halkını basamak olarak kullanıp sıcak denizlere; İskenderun ve Basra Körfezlerine inmesini kendi menfaatleri açısından doğru bulmamıştır. Fransa, Rusya’nın bu bölgelerde izlediği egemen olma siyasetine karşı çıkarken, aynı zamanda İngiltere ile de bir denge siyaseti izleme, İngiltere’nin de bu bölgelerde daha fazla etkin olmasını istememe, stratejisini uygulamaya çalışmıştır. Fransa, bu bölgelerde sürekli olarak İngiltere ve Rusya’nın arkasında kalma, kendi çıkarlarını bu iki devletin menfaatleri karşısında koruyamama, endişesi yaşamıştır. Fransa, Ermenilerin 1890’lı yıllardan sonra gerçekleştirdikleri göçlere maruz kalmıştır. Ermeniler, Fransa’yı yerleşim alanı olarak kullandıkları gibi, bilhassa Avrupa içlerine: İngiltere’ye, Belçika’ya, İsviçre’ye v.b. ülkelere geçişte bir ara ülke olarak kullanmışlardır. Özellikle Marsilya, Amerika Birleşik Devletleri’ne gidişte Ermenilerin destek aldıkları en önemli liman kenti olma hüviyetine sahip olmuştur. Yine bu kent, Ermeni isyancılarının gerek silah gerekse eğitilmiş komitecileri Kıbrıs ve Beyrut’u kullanarak Osmanlı topraklarına soktukları yolun başlangıcı olmuştur. Fransa, konsolosları ve din adamları aracılığıyla bilhassa 1900’lü yıllardan sonra Osmanlı Ermenilerini isyan etmeleri konusunda da sürekli kışkırtmıştır.
Keywords : Doğu Hıristiyanları, Kapitülasyonlar, Fransız İhtilâli, Batılılaşma, Marsilya, Ermeni isyancıları, Kıbrıs.

ORIGINAL ARTICLE URL