Ağrı İsyanlarında İran’ın Rolü (1926-1930)

Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarında başlayan Ağrı İsyanı, Türkiye-İran sınır bölgelerinde meskûn olan Celali, Milanlı (Gurusanlı), Haydaranlı, Şikak ve Harki Kürt aşiretlerinin destekleriyle geniş bir bölgeye yayıldı. İsyancılara destek veren bu aşiretler, Türk birlikleri tarafından takip edilince sınırı geçerek İran topraklarına firar ettiler. İran hükümeti, Türk hükümetinin bütün uyarılarına rağmen isyancıların sınırı geçmelerine sessiz kaldı. Bu durum Türkiye-İran arasında gerginliğe sebep oldu. Bir süre devam eden bu gerginlik, Türkiye’nin askeri operasyonları neticesinde isyanın bastırılmasıyla yumuşama sürecine girdi. 1932 yılında imzalanan antlaşma neticesinde ise iki ülke arasında gerginliğe sebep olan bu sorun çözüme kavuşturuldu. Bu çalışmanın amacı, 1926 yılında Ağrı’da patlak veren isyandaki İranlı Kürt aşiretleri ile İran hükümetinin rolünü incelemektir. Çalışma ele alınırken arşiv belgeleri, dönemin gazeteleri ve telif-tetkik eserler dikkate alınmaya çalışıldı.