John Locke’un Dini Tolerans Anlayışı Üzerine Bir Değerlendirme

Bu çalışma, Locke’da toleransın (dini) kapsamını ortaya koyarak her bir alanda toleransın ne derece mümkün olduğunu tartışmaya açmayı amaçlamaktadır. Locke tolerans kavramını kilise ve sivil ekseninde dini odaklı ele almış olsa da kavram diğer farklılıkları da içerecek şekilde geniş kapsamda incelenmiştir. Tolerans sorunu bir aradalığın gittikçe arttığı günümüz dünyasında barış ortamının nasıl sağlanacağına ilişkin olarak güncelliğini korumaktadır. Çalışma bu doğrultuda ilk önce Locke’da tolerans ve doğa durumu arasındaki ilişki üzerinde duracaktır. Bu ilişki uyarınca toleransın bir tercih olmaktan ziyade doğa durumunda hali hazırda varolduğu ve bir garantör arayışı çerçevesinde toplum sözleşmesine taşındığı gösterilecektir. Daha sonra ise toleransın kapsamı ve sınırları ele alınacaktır. Kilise ibadet edebilmek amacıyla bir araya gelmiş gönüllü insan topluluğu olarak ortaya konur. Bu bağlamda sivil hayata zarar vermediği sürece kilise sivilden özerk hareket etme hak ve yetkisine sahiptir. Bununla birlikte, Locke’un tolerans ilkesine sahip olmamaları gerekçesiyle Katolikleri, ahlaki değerlere bağlılıkları olmaması gerekçesiyle de Tanrı’nın varlığını reddedenleri tolerans kapsamı dışında bıraktığına dikkat çekilecektir. Akabinde sivilin ve kilisenin birbirleriyle olan ilişkisinde yetki alanlarının sınırları çizilerek sivilin yetkilerinin hangi durumlarda ve hangi gerekçelerle nereye kadar genişletilebileceği gösterilmeye çalışılacaktır. En son olarak ise uygun bir sivil yönetim altında söz konusu iki kitlenin de tolerans sınırları kapsamında tutulabileceği ileri sürülecektir. Yöntem olarak fenomenolojik ve analitik yöntemler kullanılacaktır.