Yönelim Metaforlarının Tutarlılık Sorunu: “Yükselmek” ve “Düşmek” Fiilleri Üzerinden Kuramsal Bir İnceleme

Authors : Yasemin Çürük
Pages : 1350-1362
Doi:10.32709/akusosbil.1674879
View : 77 | Download : 102
Publication Date : 2025-12-22
Article Type : Research Paper
Abstract :Bu çalışma, Kavramsal Metafor Kuramı çerçevesinde yönelim metaforlarının Türkçedeki işleyişini incelemektedir. “Yükselmek” ve “düşmek” fiilleri üzerinden yürütülen çözümleme, metaforların her zaman sabit anlamlar taşımadığını, bağlama göre anlam kaymalarına uğrayabildiğini göstermektedir. Lakoff ve Johnson’un ortaya koyduğu “yukarı = olumlu” ve “aşağı = olumsuz” metaforik eşleşmeleri, Türkçedeki kullanımlarda yer yer tersine dönebilmektedir. Örneğin, “fiyatların yükselmesi” olumsuz bir ekonomik gelişmeye işaret ederken, “aşka düşmek” ifadesi kısmen olumlu bir duygu durumunu yansıtmaktadır. Bu durum, metaforların sadece zihinsel değil, aynı zamanda söylemsel, toplumsal ve kültürel kodlara da bağlı olarak biçimlendiğini göstermektedir. Nitel çözümleme yöntemiyle gerçekleştirilen bu çalışmada deyimler, atasözleri, haber başlıkları gibi örnekler analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, yönelimsel metaforların çok katmanlı bir yapıya sahip olduğunu ve anlam üretiminde bağlamın merkezi bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Ayrıca yönelim metaforlarının kültürel temsilleri ve bireysel deneyimlerle nasıl şekillendiği de değerlendirilmiştir. Kavramsal Metafor Kuramı’nın temel ilkeleriyle uyumlu olarak, metaforların yalnızca dilsel birer ifade değil, aynı zamanda düşünsel ve kültürel temsiller olduğuna dikkat çekilmiştir. Bu yönüyle çalışma, metafor çözümlemelerinde bağlam-merkezli yaklaşımın önemini vurgulamakta ve yönelim metaforlarının bireyden kültüre, söylemden duyguya uzanan geniş bir etki alanına sahip olduğunu göstermektedir. Yönelimsel metaforlar, hem bireysel anlatılarda hem de toplumsal söylemlerde anlamın inşasına katkı sağlayan güçlü bilişsel yapılardır. Bu bağlamda, yönelim metaforlarının çok yönlü analizi, Türkçedeki metaforik sistemlerin daha derinlemesine anlaşılmasına zemin hazırlamaktadır
Keywords : kavramsal metafor kuramı, yönelim metaforu, bağlam, anlam

ORIGINAL ARTICLE URL