Türkçede Dönüşlü ve Oldurgan Çatı İlişkisi

Authors : Özlem Erdoğan

Pages : 1387-1403

Doi:10.32709/akusosbil.1755711

View : 85 | Download : 79

Publication Date : 2025-12-22

Article Type : Research Paper

Abstract :Türkçede dönüşlü ve oldurgan çatılar, genellikle birbiriyle pek ilişkilendirilmemiş ve kullanılan ekler, fiilin ekten önce ve sonra gösterdiği özellikler, sözdizimi ve anlam gibi birçok açıdan birbirinden tamamen ayrı ve bağımsız başlıklar olarak görülmüştür. Bunun nedenleri arasında dönüşlü çatı bağlamında birbirinden çok farklı nitelikler gösteren fiillerin ele alınması, oldurganlığın geçişlilik ekseninde değerlendirilmesi, daha çok ettirgen ve oldurgan ayrımına odaklanılmış olması ve Türkçede oldurgan diye ayrı bir çatı türünün olup olmadığı konusunda uzlaşılamaması gibi birçok etkenden söz edilebilir. Bununla birlikte, her iki çatıyla ilgili birtakım hususlar gözden geçirilip dönüşlü olanla olmayan ve oldurgan olanla olmayan arasındaki farklar daha belirgin bir hâle getirildiğinde bu çatıların aslında birbiriyle ilgili olduğu görülmektedir. Bu çalışmada, söz konusu iki çatı arasındaki bu ilginin ne olduğu hususu ele alınmıştır. Bunun için önce genel anlamda çatı kategorisi, sonra sırasıyla dönüşlü ve oldurgan çatı için izlenebilecek kavramsal çerçeveye dair öneriler sunulmuş ve ardından dönüşlü ve oldurgan çatı arasında bir karşılaştırmaya gidilmiştir. Bu sırada, temel olarak çatının cümledeki öge istem ve görünümlerini nasıl etkilediğine bakılmış ve buna göre, dönüşlü ve oldurgan çatıların cümle kurgusu üzerindeki etkisi incelenmiştir. Sonuçta ise bu iki çatı arasında bir nesne veya tümlecin özneyle bütünleştirilmesi veya özneden ayrıştırılmasına dayalı bir karşıtlık ilgisinin olduğuna dikkat çekilmiş ve oldurganlığın dönüşlü çatının karşıtı olarak geliştiği tezi ortaya konmuştur.
Keywords : Türk dili, fiiller, çatı kategorisi, dönüşlü çatı, oldurgan çatı

ORIGINAL ARTICLE URL