Ruzba: Alevi İnanç Sistemi İçerisinde Bir Halk Çalgısının Kültürel Temsili

Authors : Erhan Özdemir

Pages : 155-174

View : 101 | Download : 79

Publication Date : 2025-07-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Alevi müziğinde kullanılan telli çalgılar, yalnızca birer ses üretim aracı değil, aynı zamanda kolektif belleğin, estetik ifadenin ve kültürel kimliğin taşıyıcılarıdır. Bu çalışmada, Türkiye’deki Alevi toplulukları içinde kültürel ve inançsal aidiyetin müzik aracılığıyla nasıl inşa edildiğini, telli bir halk çalgısı olan ruzba örneğinde ele aldım. Araştırmam boyunca, Stuart Hall’un kimliği tarihsel bağlamlar içinde sürekli yeniden kurulan bir söylem olarak tanımlayan yaklaşımıyla, Kathryn Woodward’ın kimliği temsil sistemleri aracılığıyla toplumsal olarak inşa edilen bir süreç şeklinde değerlendiren görüşünü kuramsal bir temel olarak benimsedim. Bu kuramsal çerçeve doğrultusunda, 2014–2024 yılları arasında Kahramanmaraş, Malatya ve Kayseri illerini kapsayan uzun soluklu bir etnografik saha çalışması gerçekleştirdim. Sinemilli Ocağı’na mensup altı kaynak kişiyle derinlemesine görüşmeler ve katılımcı gözlemler yaptım. Araştırma sürecimde, dede konumundaki İsmail Bakır ve Apdullah Bakır gibi icracıların ruzbayı cem ritüellerinde inançsal repertuarı seslendirmek amacıyla kullandıklarını; buna karşın talip statüsündeki Ahmet Bulut, Ahmet Tekdemir ve Halil Akyol’un çalgıyı daha çok seküler ezgilerle gündelik kimlik anlatılarına hizmet edecek biçimde kullandıklarını tespit ettim. Bu bulgular, ruzbanın sabit bir kimlik taşıyıcısı olmadığını; aksine, icracının toplumsal ve inançsal konumuna göre anlam kazandığını ortaya koydu. Ruzba’nın hem dini hem de seküler bağlamlarda farklı temsiliyetler taşıyor olması, onu çok katmanlı bir kimlik anlatım aracı olarak konumlandırmaktadır. Ayrıca stilize halk müziği icracılarının Alevi kaynak kişileri görünmez kılarak kendilerini merkez konuma yerleştirmesini, Walter Mignolo’nun “epistemik sömürgecilik” kavramı çerçevesinde eleştirel bir bakışla değerlendirdim. Sonuç olarak, ruzba çalgısının Alevi kimliğinin estetik, inançsal ve sosyokültürel düzeylerde inşasında aktif bir rol oynadığını ve bu kimliğin temsilinde hem bireysel hem de kolektif düzeyde işlevsel bir araç olarak öne çıktığını savunuyorum.
Keywords : Ruzba, Alevilik, kimlik, Sinemilli Ocağı, Etnomüzikoloji

ORIGINAL ARTICLE URL