Mecâlisü’n-Nefâyis’te Ölüm İle İlgili Örtmeceler

Authors : Selda Sandalyeci

Pages : 589-600

Doi:10.18069/firatsbed.1578125

View : 111 | Download : 125

Publication Date : 2025-05-26

Article Type : Research Paper

Abstract :Şair tezkireleri, edebiyat tarihi açısından değerli kaynak olmalarının yanında dönemin sosyal ve kültürel hayatı yansıtmaları bakımından da büyük öneme sahiptirler. Ali Şir Nevâyî’nin h. 896 (m. 1490-1491) yılında kaleme aldığı Mecâlis’ün-Nefâyis adlı şairler tezkiresi Türk dili ile yazılmış ilk tezkiredir. Bu özelliğinin yanında başka kaynaklarda yer almayan kırk üç Türk şairi hakkında bilgi vermesi ile de önem arz etmektedir. Halk arasında söylenmesi ayıp görülen, söylenmesinden korkulan, çekinilen nesne veya fiiller farklı kavramlarla belirtilerek örtmeceler dil dünyamıza katılır ve düşüncenin dile getirilmesinde zorluk çekildiğinde bireylere kolaylık sağlar. Çekinilen, söylenince başa geleceğine inanıldığı için korkulan olaylardan biri de ölümdür. İnsanoğlu ölüm yerine daha hafif ve daha az korkutucu olan sözcüklerle bu kavramı ifade etme ihtiyacı hissetmiştir. Bu çalışmada, Nevâyî’nin Mecâlis’ün-Nefâyis’te ele aldığı şairlerin ölümlerini aktarırken kullandığı örtmeceleri ortaya koymak amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda tezkire incelenmiş, ölüm ve ölümü belirten örtmeceler tespit edilmeye çalışılmıştır. Nevâyî’nin, şairlerin ölüm bilgilerini verirken farklı ifadeler kullandığı görülmektedir: Bazen sadece fevt boldı/ riḥlet ḳıldı gibi basit ve doğrudan ölüm ifade eden sözcükleri kullanmış, bazen de edebî benzetmelerle metaforlara başvurarak sanatlı bir üslupla şairlerin ölümlerini aktarmıştır. Tespit edilen örtmeceler 1. Basit ve doğrudan ölüm ifade eden örtmeceler 2. Sanatlı üslup ile ölümü ifade eden örtmeceler olarak iki grupta incelenmiştir.
Keywords : Ali Şir Nevâyî, Mecâlis’ün-Nefâyis, ölüm, örtmece, tabu

ORIGINAL ARTICLE URL