ERKEN DÖNEM YUNAN FELSEFESİNDE PROTO-KUŞKUCU ARGÜMANLAR VE ELEŞTİRİSİ

Authors : Hasan Aydın

Pages : 393-426

Doi:10.53844/flsf.1618737

View : 233 | Download : 216

Publication Date : 2025-05-28

Article Type : Research Paper

Abstract :ÖZ Felsefi kuşkuculuk, doğrudan bilginin imkanı sorunuyla ilgilidir. Felsefi kuşkuculuğu savunan filozoflar, normalde bildiğimizi düşündüğümüz önermeleri aslında bilmediğimizi, çünkü bilgi ile bilgi olmayanı ayırt edecek bir ölçüte sahip olmadığımızı, dolayısıyla hiçbir önermeyi yeter düzeyde temellediremeyeceğimizi ileri sürerler. Her türden bilgi iddiasını geçersiz kılmaya çalışan felsefi kuşkuculuk, tarihsel olarak Antik Yunan felsefesine kadar geriye gider. Antik Yunan felsefesinde, iki kuşkucu ekol ön plana çıkar. Bunlar, bilgiye yönelik olasılıkçı bir yaklaşımı savunan Akademikler ve olasılıkçılığı da reddedip, her türden bilgi iddiasını askıya alan Pyrrhonculardır. Her iki ekolün entelektüel etkinlikleri, Helenistik döneme karşılık gelir. Bu yüzden olsa gerek, Antik kuşkuculuğun, İskenderiye’nin fethini takip eden tarihsel sürecin bir ürünü olduğu söylenir. Bazı araştırmacılar, ilk kuşkucu filozof sayılan Elis’li Pyrrhon’un Hindistan’a gitmesine ve çıplak bilgelerle görüşmesine ve kuşkucu iddialarını sefer sonrası ortaya koymasına yönelik Diogenes Laertios’un ifadelerine dayanarak, Antik Yunan kuşkuculuğunun doğuşunda bazı Hint etkilerinin bulunduğunu ileri sürerler. Onlara göre, kuşkuculuk Antik Yunan felsefesinin doğrudan bir ürünü değildir; çünkü erken dönem Yunan felsefesinde, bilginin neliği konusunda kimi tartışmalar olsa da, bilginin imkanına yönelik bir tartışma bulunmamaktadır. Bu iddia doğru mudur? Yani Antik Yunan kuşkuculuğunu Hint kökenine geriye götürmek gerekli midir? Bir ekol olarak kuşkuculuğun Helenistik dönemde ortaya çıkması, erken dönem Yunan felsefesinde, bilginin imkanına yönelik felsefi sorgulamaların, dolayısıyla kuşkucu argümanların izlerinin hiç bulunmadığı anlamına mı gelmektedir? İşte bu makalede, anılan iddialar eleştiri süzgecinden geçirilecektir. Makalenin temel sayıltısı şudur: Eğer erken dönem Yunan felsefesinde, Helenistik dönemdeki kuşkucu ekollerin formüle ettikleri bilginin imkanına yönelik kuşkucu argümanların tarihsel arka planını göstermek mümkün ise, onu ne Hint kaynağına götürmeye ne de tümüyle Helenistik döneme özgülemeye gerek kalacaktır. Bu yüzden makalede, (i) Antik Yunan’da felsefenin mitik anlatıdan duyulan kuşkuyla doğduğu, bu kuşkucu tutumun, filozofların birbirlerinin öğretilerini irdeleme süreçlerinde de devam ettiği, bu açıdan felsefeye içkin yöntemsel bir kuşkuculuğun bulunduğu, (ii) Helenistik dönemde kuşkucu ekollerde gündeme getirilen belli başlı argümanların ön örneklerinin erken dönem Yunan filozoflarının tartışmalarında yer aldığı ve (iii) erken dönem Yunan felsefesinde, proto-kuşkucu argümanların bir eleştirisinin de yapıldığı gerekçeleriyle gösterilmeye çalışılacaktır.
Keywords : Erken dönem Yunan felsefesi, proto-kuşkuculuk, proto-kuşkucu argümanlar, proto-kuşkucu argümanların eleştirisi.

ORIGINAL ARTICLE URL