TİRE MÜZESİNDE BULUNAN AYDINOĞULLARI DÖNEMİNE AİT ÜÇ KADIN MEZAR TAŞI

Authors : Nurcan Boşdurmaz
Pages : 489-501
Doi:10.55666/folklor.1622751
View : 73 | Download : 49
Publication Date : 2025-06-26
Article Type : Research Paper
Abstract :Aydınoğulları Beyliği, 13. yüzyılın sonlarından itibaren Batı Anadolu’da siyasi ve kültürel alanda etkili olmuş önemli bir Türk beyliğidir. Denizcilik faaliyetlerinin yanı sıra liman ticaretindeki etkinliği ile öne çıkan beyliğin hâkimiyet alanı, 14. yüzyılın sonlarına kadar genel itibariyle aynı kalmıştır. Günümüzde İzmir ilinin ilçesi olan Tire, beyliğin idari ve kültürel merkezi olarak öne çıkmış; bu döneme ait mimari eserler ile mezar taşları günümüze ulaşmıştır. Tire Müzesi’nde sergilenen mezar taşları, dönemin sanat anlayışı ve sosyal yapısını yansıtan önemli belgelerdir. Bu çalışmada, Tire Müzesi’nde bulunan ve Aydınoğulları dönemine tarihlenen Kimyâ Hatun, Hatice Hatun ve Güneş Melek’e ait mezar taşları incelenmektedir. Kılman oğlu Emir Mehmed’in kızı olan Kimyâ Hatun’un mezar taşı, 1348-1349 yılına tarihlenmektedir. Mezar taşında “el-şehîde” ifadesinin bulunması, onun şehit olarak nitelendirildiğini göstermektedir. Taşın arka yüzünde yer alan kandil motifi, ruhunun ilahi ışıkla aydınlanmasını simgelemektedir. Güneş Melek’in mezar taşı 1386 yılına aittir ve babası Mevlâna Sadeddin olarak belirtilmiştir. “Mevlâna” unvanının bulunması, onun yüksek bir dini veya akademik statüye sahip olduğunu düşündürmektedir. Hatice Hatun’un mezar taşı ise 1377 tarihli olup, babası Ahmed Paşa olarak kayıtlıdır. Mezar taşları biçim ve süsleme açısından birbirine benzer olup, dönemin sanat anlayışını yansıtmaktadır. Bu mezar taşları, Anadolu’da Aydınoğulları Beyliği’nin kültürel etkisini ve Osmanlı öncesi mezar taşı geleneklerini anlamak açısından büyük önem taşımaktadır. Mezar taşlarındaki Arapça kitabeler, o dönemde kullanılan yazı dili ve İslamî düşüncenin etkilerini göstermektedir. Kitabelerde sıkça yer alan “merhûme”, “mağfûre” gibi ifadeler İslâmiyet’le ilgilidir. Mezar taşlarının formu, özellikle kapı ve pencere motifleriyle, ölümün ahirete geçiş olarak görüldüğünü ve mezarın bir geçit niteliği taşıdığını ortaya koymaktadır. Osmanlı döneminde mezar taşları farklılaşarak cinsiyet ve statüye göre belirginleşirken, erken dönem Anadolu beyliklerinde kadın ve erkek mezar taşlarının birbirine benzer olduğu görülmektedir. Bu mezar taşları hem dönemin sanatsal üslubunu hem de İslamî ölüm anlayışını yansıtan önemli eserler olup, Aydınoğulları’nın kültürel mirasının bir parçası olarak değerlendirilmelidir. Bu çalışmada Tire Müzesi’nde bulunan Kimyâ Hatun, Hatice Hatun ve Güneş Melek’e ait olan mezar taşlarında yer alan kitabeler ve bezeme unsurları incelenmiştir.
Keywords : Aydınoğulları, Mezar Taşı, Tire, Kandil, Kitabe

ORIGINAL ARTICLE URL