TÜRK ATASÖZLERİNDE AV KÜLTÜRÜ

Authors : Sinan Yaman

Pages : 619-634

Doi:10.55666/folklor.1731432

View : 136 | Download : 166

Publication Date : 2025-09-25

Article Type : Research Paper

Abstract :Avcılık, çağlar boyunca insanoğlunun en temel geçim faaliyetlerinden biri olmuş ve zaman içerisinde gelişmiştir. Beslenme, giyinme, koruma/korunma gibi temel gereksinimleri karşılamak amacıyla başlayan avcılık faaliyetleri, zamanla ekonomik, sosyolojik, dinî ve kültürel birtakım özellikler kazanarak varlığını sürdürmüştür. Bu durum, avcılık ve avcılığa bağlı unsurların farklı unsurlarıyla dilde tanıklanmasını sağlamıştır. Türk toplumu tarih boyunca tecrübe ettiği farklı yaşam şekillerine paralel olarak avcılığı da benimsemiş ve geliştirmiştir. Türkler, en eski Türk topluluklarından beri pastoral bir yaşam tarzını benimsemişlerdir. Bu yaşam biçimi doğaya bağımlı olduğu için eski Türkler arasında insan ve doğa arasında girift bir ilişki oluşmuştur. Türklerin doğa ve hayvanlarla olan bu ilişkisi, edindikleri kültler, ongunlar ve totemlerle de kutsallaştırılmıştır. Avcılık, hayvancılıkla birlikte eski Türklerde gündelik hayatı şekillendiren önemli unsurlardan biri olmuştur. Türk toplumunun avcılık özelinde geçirdiği bu gelişim ile dönüşüm, kültüre yansıyarak Türk dilinin tarihî ve çağdaş metinlerinin söz varlığında da belirlenebilmektedir. Bu çalışmada, av ve avcılıkla ilgili terimler, Türk dilinin söz varlığı açısından önemli birimlerinden olan atasözleri odağında incelenmiştir. Çalışmada, Nurettin Albayrak’ın Türkiye Türkçesinde Atasözleri adlı eseri ve TDK’nin genel ağ sayfasında yer alan “Türk Dil Kurumu Sözlükleri” temel alınmıştır. Verilerin ortaya konulurken öncelikle Türk dilinde av ve avcılıkla ilgili kullanılan anahtar sözcükler tespit edilmiş ve bu doğrultuda bir tarama yapılmıştır. Tespit edilen atasözlerinin inceleme aşamasında, atasözlerinde sıklıkla geçen ve Türk kültüründe de önemli görülen kavram ve terimlerin üzerinde durulmuş ve atasözleri bu doğrultuda sınıflandırılmıştır. Buna göre atasözleri, “Türk atasözlerinde av hayvanları”, “Türk atasözlerinde ava yardımcı hayvanlar” ve “Türk atasözlerinde avcılıkla ilgili geleneksel bilgi ve yöntemler” başlıkları altında üç gruba ayrılarak incelenmiştir. Tespit edilen bu birimlerde, av ve avcılıkla ilgili kullanımların anlamı ve sembolik değerleri üzerinde durulmuştur. Bu birimler değerlendirilirken Türk kültüründe av ve avcılıkla ilgili inanışlar, av hayvanları, av aletleri ve ritüellerle ilgili çeşitli kültürel unsurlar göz önünde bulundurulmuştur. Toplumun duygu ve düşünce dünyasını yansıtan en temel birimler aracılığıyla Türk halkının av kavramına yüklediği anlamlar ile değerler, atasözleri üzerinden değerlendirilmiştir.
Keywords : avcılık, av kültürü, atasözü, Türkçe, Türk atasözleri

ORIGINAL ARTICLE URL