UŞAK HALK HEKİMLİĞİNDE DELİKLİ TAŞLARIN SAĞALTMA İŞLEVİ ÜZERİNE BİR İNCELEME

Authors : Erhan Solmaz

Pages : 1081-1088

Doi:10.55666/folklor.1794433

View : 118 | Download : 145

Publication Date : 2025-12-26

Article Type : Research Paper

Abstract :Literatürde geleneksel tıp ya da halk hekimliği olarak adlandırılan uygulamalar, doğayla iç içe yaşayan toplumların gözlem, deneyim ve inançlarına bağlı olarak şekillenmiştir. Bu gözlemler neticesinde de insanlar çeşitli sağaltma pratiklerini yaratmışlardır. Bu pratiklerin en dikkat çekicilerinden biri ise “delikli taşlar”ın sağaltma aracı olarak kullanılmasıdır. Bu çalışmada Uşak Merkeze bağlı Bağbaşı, Halil Efendi Çiftliği ve Üç Kuyular köyleri ile Eşme ilçesine bağlı, Güllübağ ve Kayalı köyler’indeki halk hekimliği uygulamalarında öne çıkan “delikli taşlar”’ın Uşak halk hekimliğindeki işlevi, inanç boyutu ve kültürel süreklilik içindeki yeri ele alınmaktadır. Anadolu’nun farklı yörelerinde olduğu gibi Uşak’ta da “delikli taşlar”ın koruyucu, şifa verici ve kötülükleri uzaklaştırıcı niteliklere sahip olduğuna inanılmakta; söz konusu taşlar yalnızca fiziksel hastalıkların değil, aynı zamanda ruhsal sorunların çözümünde ve hatta hayvan hastalıklarının tedavisinde de kullanılmaktadır. Çocuk hastalıkları, nazar, kısırlığın giderilmesi, karın ağrısı ve hayvan sağlığıyla ilgili rahatsızlıkların tedavisinde kullanılan bu taşlar, kimi zaman delikli taştan geçirilen suyun içirilmesiyle, kimi zaman çocukların taştan geçirilmesiyle ya da taşın hayvanların boynuna asılmasıyla işlev kazanmıştır. Delikli taşların halk hekimliğinde üstlendiği rol, yalnızca pratik bir tedavi yöntemi olarak değil, aynı zamanda sembolik ve kültürel bir anlam taşımasıyla da önem kazanmaktadır. Taşların kullanımına dair inanışların kökeni eski Türk inanç sistemleri ve şamanistik pratiklere dayandırılabilir. Özellikle “geçiş” ve “arınma” sembolizmiyle ilişkilendirilen bu taşların, bireyleri görünmeyen tehlikelerden koruyan, toplumsal bellekte kalıcılığını sürdüren kültürel unsurlar hâline geldiği anlaşılmaktadır. Araştırmanın amacı, özellikle delikli taşların tedavi, korunma ve arınma bağlamındaki kullanım biçimlerini ele alarak, bu inanışların hem tarihsel kökenlerini hem de günümüzdeki yansımalarını incelemektir. Bu çalışma, mülakat, gözlemler ve konu ile ilgili yapılan çalışmaların taramasıyla elde edilen veriler ışığında yürütülmüş olup çalışmanın kapsamını Uşak Merkeze bağlı Bağbaşı, Halil Efendi Çiftliği ve Üç Kuyular köyleri ile Eşme ilçesine bağlı, Güllübağ ve Kayalı köyleri oluşturmaktadır. Araştırma bulguları, modern tıp imkânlarının yaygınlaşmasına rağmen “delikli taşlar”a dair inançların günümüzde de belirli ölçüde devam ettiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak delikli taşların, halk hekimliği pratiklerinde yalnızca bir sağaltma aracı değil, aynı zamanda kültürel kimliğin korunması, toplumsal dayanışmanın güçlenmesi ve inanç sistemlerinin sürekliliğinin sağlanmasında da işlevsel bir unsur olduğu görülmektedir.
Keywords : Uşak, halk hekimliği, delikli taş, sağaltma, nazar, şifa

ORIGINAL ARTICLE URL