TÜRKİYE’DE YARASALARLA İLGİLİ HALK İNANIŞLARI VE UYGULAMALARI

Authors : Yasemin Domaç Yaşar

Pages : 998-1008

Doi:10.55666/folklor.1794480

View : 142 | Download : 136

Publication Date : 2025-12-26

Article Type : Research Paper

Abstract :Yarasalar, Türk halk inanışlarında doğaüstü güçlerle ilişkilendirilen hem korkulan hem de şifa kaynağı olarak görülen gizemli canlılar arasında yer almaktadır. Genellikle gece aktif olmaları, mağaralarda yaşamaları ve sessiz, ani uçuşları halk zihninde onları ürkütücü, uğursuz ve sıra dışı varlıklar hâline getirmektedir. Bu çalışmada, Türkiye’nin farklı bölgelerinden derlenen sözlü anlatımlarla elde edilen veriler üzerinden yarasanın halk kültürü ve inanç sistemindeki yeri üzerine odaklanılmıştır. Bu bağlamda çalışmada; uğursuzlukla ilgili inanışlar, büyüyle ilgili inanışlar, halk hekimliğiyle ilgili inanışlar ve uygulamalardan oluşan üç temel kategoride inceleme yapılmıştır. Uğursuzlukla ilgili inanışlar başlığı altında yarasaların bir eve girmesi, ölüm ya da hastalığın habercisi olarak sayılmıştır. Bu tür inanışlar, yarasanın halk belleğinde taşıdığı olumsuz anlamlarla doğrudan ilişkilidir. Büyüyle ilgili uygulamalarda yarasa tüyü, kemiği ya da kanı çeşitli büyüsel ritüellerde kullanılmakta; kimi zaman nazardan korunmak, kimi zaman eşler arasında bağ kurmak ya da ayrılık yaratmak amacıyla uygulanmaktadır. Halk hekimliği bağlamında incelendiğinde ise yarasa dışkısının ve kanının temriye ve uyuz gibi cilt hastalıklarını iyileştirdiğine inanılmaktadır. Bu bağlamda ulaşılan veriler, yarasalarla ilgili halk inanışlarının yalnızca doğaüstü anlamda değil, aynı zamanda toplumsal deneyimler, paylaşılan beceriler, kültürel belleğin sürekliliği ve halkın doğayla kurduğu ilişki biçimleriyle de yakından bağlantılı olduğunu göstermektedir. Uğursuzluk, büyü ve halk hekimliği kategorilerinde tespit edilen bu pratikler, yarasaların halk zihninde çok yönlü bir anlam taşıdığını ortaya koymaktadır. Bu durum, halk inanışlarının yalnızca bireysel değil, kolektif hafızanın ve kültürel kimliğin de bir parçası olarak işlev gördüğü anlamına gelmektedir. Yarasa, halk anlatılarında sadece merak uyandıran fiziksel özellikleriyle değil, sembolik anlamlarıyla da dikkat çekmektedir. Onun tüysüz oluşuna, gece uçmasına ya da mağara gibi virane yerlerde yaşamasına dair efsaneler, toplumun doğa ile kurduğu ilişkiyi ve hayvana yüklediği kültürel anlamları da yansıtmaktadır. Türkiye’de yarasalarla ilgili halk inanışları ve uygulamaları isimli bu çalışma, Türk kültür coğrafyasında yapılan sözlü görüşmeler aracılığıyla sahadan toplanan verilerin tespit ve tahlil edilmesine dayanmaktadır. Nitel araştırma yöntemi ve görüşme tekniği kullanılarak ulaşılan 18 kaynak kişinin anlatımları içerikleri bağlamında üç kategoride sınıflandırılmış ve çalışma için literatür taraması yapılmıştır.
Keywords : Halk inanışları, Yarasalar, Uğursuzluk, Büyü, Halk hekimliği

ORIGINAL ARTICLE URL