GELENEKSEL EL SANATLARINDA YENİLİK VE SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK: SİVRİHİSAR CEBE USTASI METİN ALTAY

Authors : Aslı Büyükokutan Töret, Tuğçe Coşkun

Pages : 1021-1037

Doi:10.55666/folklor.1794747

View : 91 | Download : 102

Publication Date : 2025-12-26

Article Type : Research Paper

Abstract :Somut olmayan kültürel mirasın korunması kapsamı; objelerin üretimi, bakımı, yeniden yaratımı ve yaşatılmasının yanı sıra geleneğin ustalarını da dikkate almaktadır. Toplumların kuşaktan kuşağa aktardığı sözlü anlatımlar, ritüeller, törenler ve el sanatları gibi uygulamalar; kimlik, aidiyet ve estetik değerlerin taşıyıcılarıdır. Bu doğrultuda, 2003 yılında UNESCO tarafından kabul edilen “Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi” kapsamında öne çıkan alanlardan biri olan el sanatları geleneği, kültürel çeşitliliğin ve insan yaratıcılığının somut bir yansımasıdır. Bu tür unsurlar, bireyler arasında ortak bir hafıza oluşturarak toplumsal dayanışmayı güçlendirmekte ve kültürel sürekliliğe canlılık kazandırmaktadır. Aynı zamanda, küreselleşmenin homojenleştirici etkilerine karşı yerel kimliğin korunmasında önemli bir rol üstlenmektedir. Bu bağlamda, Eskişehir’de geleneksel olarak sürdürülen “Sivrihisar cebesi” önemli bir el sanatı örneğidir. Cebe; tel örgü tekniğiyle altın, gümüş veya bakır tellerin örülmesiyle oluşturulan özgün bir takı formudur. Bu çalışmada, Sivrihisar cebesi zanaatını geliştirerek günümüze taşıyan Yaşayan İnsan Hazinesi adayı sarraf Metin Altay’ın, cebeye katkısı ele alınmaktadır. Geleneksel teknik bilgiyle modern estetik anlayışını birleştiren Altay, örgü cebeyi sadece korumakla kalmamış; aynı zamanda sabit tezgâh modeli, erkek koleksiyonları ve özgün desen çalışmaları katkılarıyla Sivrihisar cebesinin kullanım alanlarını genişletmiştir. Çalışmada; Altay ve ailesi ile yapılan yüz yüze görüşmelerden edinilen veriler ışığında ustanın hayatı, sanatı, üretim biçimi ve çıraklık ilişkileri üzerinden Sivrihisar cebesinin geçirdiği dönüşüm irdelenmektedir. Ayrıca, Altay ailesinin sonraki kuşak temsilcileriyle yapılan sözlü görüşmeler aracılığıyla, zanaatın kuşaktan kuşağa aktarımı, öğrenim süreçleri ve güncel üretim pratikleri de değerlendirilmektir. Sivrihisar cebesinin tarihçesi, coğrafi işaret süreci, kültürel işlevi ve toplumsal bellekteki yeri gibi unsurlar da bu incelemenin kapsamındadır. Metin Altay, Sivrihisar cebesini geleneksel yöntemler ve bireysel yaratıcılıkla birleştirerek çeşitlendirmiş ve çağın tüketim anlayışına uygun yeni tasarımlarla geliştirmiştir. Çalışma sonucunda, Altay’ın üretim sürecinde yaptığı teknik yeniliklerle geleneksel Sivrihisar cebe zanaatını işlevsel ve güncel bir sanat alanına dönüştürdüğü tespit edilmiştir. Böylelikle yerel bir zanaatın, küresel etkiler karşısında direnç kazanabilmesi ve üretimde yer alan gelenek ustalarının bu süreçteki dönüştürücü gücü Metin Altay örneği üzerinden belgelenmiştir.
Keywords : Sivrihisar, cebe, sarraf, zanaat, kültürel miras.

ORIGINAL ARTICLE URL