ŞİFA ARAYIŞI BAĞLAMINDA İĞNE ATMA RİTÜELİ VE OCAK KÜLTÜ
Authors : Asli Bali, Serdar Türe
Pages : 1051-1060
Doi:10.55666/folklor.1795595
View : 141 | Download : 153
Publication Date : 2025-12-26
Article Type : Research Paper
Abstract :Anadolu kültürü; sağlık ve hastalık kavramlarını yalnızca biyolojik bir çerçevede değil, aynı zamanda inanç, ritüel ve kültürel uygulamalar aracılığıyla değerlendiren zengin bir halk hekimliği geleneğine sahiptir. Bu çalışma, geleneksel halk hekimliği uygulamalarından biri olan “iğne atma” ritüelini halk bilimsel bir yaklaşımla incelemektedir. Halk hekimliği kapsamında değerlendirilen bu ritüel, bireylerin ve toplulukların hem fiziksel hem de ruhsal iyileşme arayışlarını görünür kılan çok katmanlı bir kültürel pratik olarak öne çıkmaktadır. Ritüel süreci çoğu zaman kurşun dökme ile başlayıp kurşun dökmede kullanılan suya iğne atılmasıyla devam eder. İğne, başı-ortası-ucu biçiminde üç bölüm kabul edilerek her bir bölüm için bir ocak tayin edilir. Hangi parça paslanırsa o bölüme tayin edilen ocaktan şifa bulunacağına inanılır. Ritüelin tarihsel ve mitolojik arka planı, uygulama biçimleri, ocak kültüyle ilişkisi ve toplumsal işlevlerinin ele alındığı bu araştırma, nitel yöntemlerle gerçekleştirilmiş olup örneklemini Mersin ili uygulamaları oluşturmaktadır. Mersin’de saha çalışması sırasında yapılan gözlemler, ritüelin doğrudan izlenmesine olanak sağlamıştır. Bu süreçte ritüelin uygulama mekânları, kullanılan materyaller (iğne, su, bez parçası vb.) ve uygulayıcıların tutumları kaydedilmiştir. Ayrıca ritüeli icra eden ve ritüele katılan kişilerle yapılan görüşmeler, uygulamanın anlam dünyasını ortaya çıkarmada önemli veriler sunmuştur. Bu görüşmeler sırasında özellikle ritüelin neden yapıldığı, ritüele hangi durumlarda başvurulduğu ve toplumsal algısının nasıl olduğu konularına odaklanılmıştır. Literatür taramasıyla Türk halk hekimliği, ritüel araştırmaları ve ocak kültü üzerine yapılmış çalışmalar incelenmiş, Anadolu’nun çoğu bölgesinde benzer uygulamaların varlığı saptanmış ve elde edilen veriler karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Verilerin çözümlenmesinde içerik analizi yöntemi kullanılmış, tekrar eden temalar (şifa, inanç, toplumsal dayanışma, ocak otoritesi vb.) üzerinden ritüelin anlamı sistematik olarak ortaya konulmuştur. Çalışmanın sonunda saha araştırmalarında elde edilen bilgiler ve literatür taraması ışığında, iğne atma ritüelinin halk inançları, kolektif hafıza ve kültürel süreklilik bağlamında taşıdığı önem tartışılmıştır. Bulgular, ritüelin hem geleneksel şifa anlayışının bir parçası hem de modern toplumda alternatif bir sağlık arayışı olarak varlığını sürdürdüğünü göstermektedir. Araştırmada, söz konusu ritüelin yalnızca bir tedavi yöntemi olmanın ötesinde, diğer halk hekimliği uygulamalarında da görüldüğü gibi kolektif hafıza, kültürel aktarım ve toplumsal dayanışma açısından da önemli bir işlev üstlendiği görülmüştür. Çalışma aynı zamanda halk hekimliği ritüellerinin günümüz Anadolu kültüründeki sürekliliğini ve değişimini anlamak adına önemli bir örnek sunmaktadır.Keywords : şifa, halk hekimliği, ocaklık geleneği, ritüel, iğne atma
ORIGINAL ARTICLE URL