İslâm’ın Klasik Döneminde Müslüman Fakihlerin ve Muhaddislerin Ekonomik Çevreleri ve Dünyevî Meslekleri (XI. Yüzyılın Ortalarına Kadar)

Bu çalışma, İslâm’ın ilk beş asrında yaşayan müslüman âlimlerin ekonomik çevrelerini ve dünyevî mesleklerini tespit ederek bu âlimlerin ekonomik kökenlerinin ve meslekî yapılarının İslâm dünyasının farklı yerlerinde ve yaklaşık beş yüz yıllık bir zaman diliminde nasıl değiştiğini ortaya koymaktadır. Klasik döneme ait biyografi kaynaklarında zikredilen 14.000’den fazla âlimden 4.200’ünün dünyevî mesleği veya ekonomik çevresi hakkındaki bilgiye dayanan çalışmada, âlimlerin çalıştıkları 410 iş veya meslek farklı sektörler ve iş kategorileri altında gruplandırılmıştır. Ardından yüzyıllık periyotlarda âlimlerin mesleklere göre dağılımları ve hicrî ilk beş asır boyunca farklı coğrafyalarda meslekî yapılardaki değişim detaylı olarak irdelenmiştir. Çalışmanın ulaştığı önemli sonuçlardan birisi şudur; İslâm’ın ilk beş asrında yaşayan âlimlerin önemli bir kısmı geçimlerini ticaretten ve zanaattan sağlamışlardır veya geçimlerini bunlardan sağlayan ailelerden gelmişlerdir.