İbnü’l-Baytar’ın El-Cami`li-Müfredati’l-Edviye ve’l-Eğziye Adlı Eserindeki Tıbbî Yağlar

İslam medeniyetinde tıp ve eczacılığın müstesna bir yeri vardır. Tıp ve eczacılığın beş asırdan fazla öncüsü olan Müslümanlar, eczacılığa ait muazzam eserler yazdılar. Bu eserlerden biri, bitkibiliminin en büyük Müslüman âlimi kabul edilen İbnü’l-Baytar’ın El- Cami’li-Müfredati’l-Edviye ve’l-Eğziye adlı eserdir. 150‘den fazla Yunan ve Müslüman aliminin referans gösterildiği bu eserde 76 adet yağa yer verilmiştir. Bunların 72’si bitkisel, 1 tanesi mineral ve 3’ü hayvansal yağlardır. Çalışmaya dahil edilen 56 bitkisel yağın elde etme yöntemleri belirlenmiş, yöntem prensiplerine göre sınıflandırılmış ve tarihsel gelişimleri incelenmiştir. İncelemenin sonucunda, birisi 2 alt başlık altında incelenen 5 farklı yöntem tespit edilmiş olup, yağlardan 30’unun elde edilme yönteminin kaynağının Dioskorides, 14 tanesinin kaynağının İbnü’l-Baytar ve 12 tanesinin kaynağının farklı Müslüman alimleri olduğu gösterilmiştir. İslam öncesi dönemde Dioskorides, yağları elde etmede kendine has yöntemler kullanırken Müslüman alimlerin sık sık Dioskorides’ten farklı yöntemlere başvurdukları görülmüştür. İbnü’l-Baytar’ın başkasına atıf yapmadan açıkladığı bazı yağlar için er-Razi’nin süblimasyon yöntemine benzer bir yöntem uyguladığı dikkat çekmiştir. İbnü’l-Baytar, yöntemler ve kaynakları üzerinden aradaki farka dikkat çekmek istemiş gibi görünmektedir.