EMEVİLER DÖNEMİNDE KUBBETÜ’S-SAHRA VE MESCİD-İ AKSA

Authors : Tuba Alaybeyi

Pages : 112-138

View : 49 | Download : 26

Publication Date : 2026-01-01

Article Type : Research Paper

Abstract :Kudüs ve çevresi gerek Kuran-ı Kerim’de gerekse de hadislerde kendisine çokça atıf yapılan bir şehir olması nedeniyle Müslümanlar tarafından önemsenmiş ve bu şehre hizmet etmek, burada eser bırakmak bir üstünlük olarak görülmüştür. İslam devleti, Kudüs’ün kalbi niteliğindeki 144 dönümlük Beytül Makdis, Harem, Mescid-i Aksa isimleriyle anılan kutsal alan üzerine ilk etapta işlevini yerine getiren, pagan tapınağının kalıntıları üzerine bir mescid inşa etmişken daha sonraları Emevi halifesi Abdülmelik bin Mervan tarafından önce oldukça görkemli sekiz köşeli Kubbetü’s-Sahra ardından da Mescid-i Aksa inşa ettirildi. Kudüs’te bulunan en eski ve en büyük İslam eseri olan Kubbetü’s-Sahra ve Mescid-i Aksa Müslümanların bu şehre egemenliğinin varlığının sembolü olmuştur. 691 yılında Kubbetü’s-Sahra’nın yapımına başlanmadan önce Halife Abdülmelik bin Mervan, küçük bir ön yapı olan Kubbetü’s Silsile (Zincir Kubbesi) inşa ettirilmekle birlikte yapılış amacı bilinmemektedir. Kubbetü’s Sahra Orta Çağ İslam dünyasının en muazzam yapıtlarından biri olarak kabul edilmekte olup yapım nedenleri üzerine hem İslam kaynakları hem de Batılı çalışmalar dahil olmak üzere birçok farklı iddia ortaya atılmaktadır. Aynı şekilde bu alanda İslami bir yapı olan Mescid-i Aksa’yı Abdülmelik’in inşa ettirdiğine dair yaygın bir kanaat olmakla birlikte kendisinden sonra yerine geçen Velid’in Mescid-i Aksa’yı büyük ölçüde inşa ettirdiği rivayet edilirken bu yapıyı kimin tamamladığı konusunda tarihçiler arasında mutabakat yoktur. Emevîler’deki Abdülmelik dönemi ise bu yapıların sadece dini fonksiyonlarıyla değil aynı zamanda politik ve toplumsal rolleriyle de dönemin ruhunu yansıtan yapılar olduğuna işaret etmektedir. Çalışmamızda bu yapıların yapılış nedenleri, zamanı, şekli ve yaşadığı değişimler üzerinde durulmuştur. Üzerindeki iddia ve ihtişamın nedenlerini anlayabilmek için dönemin siyasi ve politik gelişmeleri, sonuçları irdelenerek bu yapılar üzerindeki, Emevi etkileri değerlendirilmiştir.
Keywords : Kubbetü's-Sahra, Mescid-i Aksa, Abdülmelik, Kudüs, İslam Tarihi

ORIGINAL ARTICLE URL