Tarihi çevrede zıt yaklaşım etkilerinin Görsel Dikkat Yazılımı (VAS) ile analizi

Authors : Nuray Özkaraca Özalp, Hicran Hanım Halaç
Pages : 1445-1466
Doi:10.17341/gazimmfd.1394768
View : 336 | Download : 322
Publication Date : 2025-08-21
Article Type : Research Paper
Abstract :Tarihi çevredeki yeni yapı yaklaşımlarından zıt yaklaşım koruma dünyasında önemli tartışma konularından biri olarak ön plana çıkmaktadır. Geçmişten günümüze tarihi çevrelere/binalara modern eklemeler tasarlanmıştır. Bu kapsamda hangi mimari unsurların daha fazla dikkat çekeceği tartışma konusu olmuştur: tarihi unsurlar mı yoksa modern unsurlar mı? İnsan/kullanıcı bir görüntü (manzara, bina cephesi vb.) ile karşılaştığında, dikkatini tam olarak neyin çektiğine dair bilinçaltı anında bir karar vermektedir. Bilişsel Mimarlık teorisine göre bilinçaltında insanlar tarafından tercih edilen mimari ilkeler vardır. Bu ilkeler dikkate alındığında geleneksel binaların modern binalara göre bilinçaltında daha fazla dikkat çektiği varsayılmaktadır. Araştırmada tarihi çevrede zıt yaklaşım içeren yeni ek ve yeni yapı etkileri görsel dikkat doğrultusunda incelenmiştir. Görsel dikkat için göz takibinden elde edilen deneysel veriler kullanılarak geliştirilmiş bir yapay zekâ uygulaması olan 3M VAS Göz Takip Yöntemi kullanılmıştır. İzleyicilerin görsellere vereceği tepkileri tahmin etmek için farklı binaların (İsveç’teki Malmö Modern Müzesi; Almanya Dresden’deki Askeri Tarih Müzesi; Paris Louvre Müzesi; Hollanda Fundatie Müzesi; Kanada Royal Ontario Müzesi ve Prag’daki Dans Eden Ev) görselleri analiz edilmiştir. Hangi mimarinin neden daha ilgi çekici olduğunu açıklamak için 3M Göz takibinden elde edilen diyagramlar ve analizler sunulmuştur. Sonuçlar; tarihi çevrede olumlu kontrast etkiler olduğu gibi olumsuz kontrast etkiler de yaşandığını göstermektedir. Bu çalışma, ilgili koruma literatüründeki öznel tartışmalara karşın VAS sonuçlarının ilgili konuya nesnel bir bakış kazandırabileceğini göstermektedir.
Keywords : görsel dikkat, göz takibi, 3M VAS, bilişsel mimarlık

ORIGINAL ARTICLE URL