Kur’ân ve Vahiy Çerçevesinde Dozy’nin Tarih-i İslâmiyet’ine Yönelik Kaleme Alınmış Reddiyelerin Akademik Bir Tahlili

Authors : Nazife Göksu
Pages : 38-57
Doi:10.71353/gunaad.1694855
View : 52 | Download : 26
Publication Date : 2025-06-30
Article Type : Research Paper
Abstract :Hollandalı bir şarkiyatçı olan Dozy (ö. 1883), tam bir İslâm karşıtı kimliğiyle 1863’te Flemenkçe Het İslamiseme adlı bir eser kaleme almıştır. Türkçe İslâmiyet anlamına gelen eser, din, vahiy, nübüvvet, Hz. Peygamber’in nübüvveti, İsmâilîler, Dürzîler ve Karmatîler gibi konulara temas etmektedir. Kur’ân-ı Kerîm ve Hz. Peygamber hakkında aşağılayıcı ifadeler ve iftiralarla dolu olan eser, Abdullah Cevdet (ö. 1932) tarafından 1908 yılında Kahire’de Târîh-i İslâmiyet adıyla Türkçe’ye tercüme edilmiştir. Abdullah Cevdet’in herhangi bir eleştiride bulunmaksızın salt tercüme şeklindeki bu çalışması, İslam\\\'ı doğrudan tenkide konu etmesi ve temel esaslarını alaylı bir tarzda ele alması açısından Osmanlı\\\'da dini alanda büyük çaplı toplumsal muhalefeti göze alan ilk tercüme faaliyetidir. Dini değerlerle alay edildiği gerekçesiyle toplumun her kesiminden büyük tepki toplamıştır. Tarih-i İslâmiyet’in neşrinden yaklaşık bir yıl sonra ilk tepkileri ifade etmek üzere muhtelif dergilerde kısa makaleler yayımlanmıştır. Eserin ilk ve en ciddi tenkidi ise Tarih-i İslâmiyet\\\'in yayımından bir buçuk yıl sonra, Sırât-ı Müstakim ve Sebilürreşad dergilerinde Manastırlı İsmail Hakkı (ö.1912) tarafından otuz sayı halinde yayımlanan, daha sonra da 1912 yılında Hak ve Hakîkât adıyla kitaplaştırılan eserdir. Tarih-i İslâmiyet\\\'e yönelik ikinci müstakil tenkit, Şehbenderzâde Filibeli Ahmet Hilmi’nin (ö.1914) 1909 yılında İstanbul’da yayımlanan Tarih-i İslam adlı eseridir. Bir diğer önemli tenkit ise Dozy\\\'nin eserinin neşrinden uzun bir süre sonra 1928 yılında yine İstanbul’da yayımlanan İsmail Fennî Ertuğrul\\\'a ait Kitab-ı İzale-i Şükuk adlı eserdir. Çalışmamızın konusu, Tarih-i İslâmiyet’te yer alan Kur’ân ve vahiy ile ilgili asılsız iddiaların ve bahsi geçen reddiyelerde bu iddialara verilen cevapların incelenmesi, ayrıca söz konusu reddiyelerin içerik, yöntem ve delillendirme açısından karşılaştırılmasıdır.
Keywords : Kur’an, vahiy, Dozy, Hak ve Hakîkât, Kitab-ı İzâle-i Şükûk

ORIGINAL ARTICLE URL