Bireysel Eylemin İmkânı Üzerine: Foucault ve Agamben’in Dispozitif Kavrayışı

Authors : Celal Sabancı

Pages : 1642-1657

Doi:10.21547/jss.1749221

View : 143 | Download : 195

Publication Date : 2025-10-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma Foucault’nun iktidar kavrayışında oldukça önemli bir yeri olan dispozitif kavramını onun anlamlandırdığı biçimiyle ele almanın yanında Giorgio Agamben’in söz konusu kavramla ilgili kavrayışını konu edinmektedir. Dispozitif kavramı Foucault felsefesinde yetmişli yıllardan itibaren ortaya çıkar ve iktidar ilişkilerinin giriftliğine işaret eder. Bu anlamda iktidar doğrudan bir yerden geldiğini tespit edemeyeceğimiz bir yaşantı dizgesinin ve ilişkiler ağının ürünü olarak düşünülür. Bu, çoklu bir etkilenim sürecinin birey üzerinde tesiri olduğunun göstergesidir. Dolayısıyla iktidar bireyi birçok yerden yakalayarak kendi ağına dahil eder. Bu ağın içerisinde insanın pozisyonu kendisinin de anlayamayacağı ölçüde bulanıklaşır. Foucault’nun dispozitif kavramsallaştırması iktidarın belirli bir zemininin olamayacağı savından hareketle bireylerin hareket alanını bulanıklaştıran bir mahiyete sahiptir. Bu çerçeveden bakıldığında farklı türden iktidar ilişkilerinin görünmez bir iktidar ağının tarihsel ve toplumsal koşullarının bir ürünü olduğu ve söz konusu ürünün her seferinde kendi güncelliğini ürettiğini söylememiz mümkündür. Agamben, kavramın soykütüksel irdelemesine odaklanarak Foucault’nun kullandığı dispozitif kavramının Hegelci kökenlerine ve Hıristiyanlıktaki itiraf geleneğine kadar izini sürer. Agamben’in Foucault felsefesinde dispozitiflerin tümeller gibi davrandığına işaret etmesi Foucault’cu dispozitiflerin temas edilemez doğasını pekiştirir. Bir yandan bu düşünceyi ortaya koyan Agamben öte yandan dispozitiflerle bir mücadele içinde olunması gerektiğine işaret eder. Bu araştırma Foucault’un dispozitif kavrayışı çerçevesinde Agamben’in önerisinin imkânına yönelik bir soruşturmayı açık kılmayı amaçlamaktadır.
Keywords : Agamben, Birey, Dispozitif, Foucault, İktidar.

ORIGINAL ARTICLE URL