İnsani Değerlerin Kur’anî Temelleri: Din, Ahlak ve İnsan İlişkisi

Authors : Muhammed Enes Dağ

Pages : 976-1005

Doi:10.5281/zenodo.17947755

View : 96 | Download : 127

Publication Date : 2025-12-20

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu araştırma, insanî değerler tartışmasını Kur’an’ın din–ahlak–insan ilişkisine dair temel kavramları üzerinden ele almakta ve adalet, merhamet, emanet, sabır, şükür, af ve yardımlaşma etrafında şekillenen tevhidî bir etik çerçeveyi tartışmaktadır. Çalışmanın temel problemi, Kur’an merkezli insanî değer okumalarının hem Kur’an’ın kavram dünyası hem de klasik tefsir geleneğiyle bağının çoğu zaman zayıf kalması ve bunun sonucunda Kur’an ahlakı ile çağdaş etik tartışmalar arasında kuramsal ve yöntemsel bir kopukluğun ortaya çıkmasıdır. Bu bağlamda makalenin amacı, söz konusu kopukluğu gidermek üzere, Kur’an ve tefsir zemininde adalet, rahmet, emanet, sabır, şükür, af ve yardımlaşma kavramları üzerinden din, ahlak ve insan ilişkisini zımnen nasıl kurduğunu ortaya koymaktır. Literatürde Kur’an ahlakına dair çalışmaların çoğu, İslam ahlak felsefesi, fazilet teorileri ve modern etik yaklaşımlar çerçevesinde yürütülmekte, tefsir literatürü ise daha çok rivayet aktaran bir alan olarak ele alınmakta, insani değerlerin bu yedi kavram etrafında din, ahlak ve insan eksenli, sistematik bir bütün olarak değerlendirilmesi ise sınırlı kalmaktadır. Bu çalışma, klasik tefsir literatürünü erken dönem Müslüman toplumun ahlakî ve içtimaî kodlarını kuran dinamik bir yorum alanı olarak merkeze almakta, böylece tefsir ile ahlak teorisi arasındaki mesafeyi kapatmayı ve insani değerlere ilişkin literatürdeki bu boşluğu kavramsal bir model çerçevesinde doldurmayı hedeflemektedir. Araştırma, nitel bir metin çözümlemesi olarak, adalet, rahmet, emanet, sabır, şükür, af ve yardımlaşma kavramlarını merkeze almaktadır. Klasik dönem tefsirlerinde bu ayetlere dair rivayet ve yorumları karşılaştırmalı biçimde çözümlemekte ve hermenötik bir duyarlılıkla tevhid ilkesi, Allah-kul ilişkisi ve toplumsal düzen arasındaki ilişkileri açığa çıkarmaktadır. Elde edilen bulgular, söz konusu yedi değerin birbirinden kopuk tekil erdemler değil, insanı emaneti yüklenen, sabır ve şükürle olgunlaşan, af ve yardımlaşma ile toplumsal barışı gözeten özgür ve sorumlu bir özne olarak konumlandıran, tevhid merkezli bütünlüklü bir değerler ağı oluşturduğunu göstermektedir. Böylece çalışma, Kur’an ve tefsir literatürünü çağdaş insanî değer tartışmaları için hem haklar hem de sorumluluklar diliyle okunabilir bir etik çerçeve olarak yeniden önermektedir. Anahtar Kelimeler: Kur’an Ahlakı, İnsanî Değerler, Tevhid, Tefsir, İslam Ahlak Düşüncesi.
Keywords : Kur’an Ahlakı, İnsanî Değerler, Tevhid, Tefsir, İslam Ahlak Düşüncesi.

ORIGINAL ARTICLE URL