XVI. YÜZYILDA TAHRİR DEFTERLERİNE GÖRE ACLUN SANCAĞI’NDA VAKIFLAR VE MÜLKLER

Authors : Mohammad Ali Bani Issa

Pages : 175-208

Doi:10.53718/gttad.1296576

View : 123 | Download : 139

Publication Date : 2023-10-20

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Aclun Sancağı’nın 1514-1596 yılları arasındaki vakıf ve mülk tarihine ışık tutmaktadır. Ayrıca çalışmada, tarih, coğrafya, yönetim ve nüfus açısından Aclun Sancağı’nın kısaca tarihine değinilmiştir. Çalışmada Aclun Sancağı ile ilgili olarak XVI. yüzyıldaki tahrir defterlerinden ve aynı yüzyıla ait mukataa, timar ve vakıf defterlerinden yararlanılmış ve vakıfların nasıl örgütlendiği açıklanmaya çalışılmıştır. Sözü edilen defterler, XVI. yüzyılın ortalarında Osmanlı Devleti tarafından yürütülen idari, iktisadi, içtimai, dini ve hayri faaliyetler ve nüfus üzerine kapsamlı bilgiler içermektedir. Bu defterlerde Aclun Sancağı’nın merkezine ve ona ait köy ve çiftliklere de değinilmiştir. Bu bağlamda, Aclun Sancağı’yla ilgili 970, 266 ve 1597 tarihli tapu tahrir defterlerinde bulunan mülkler ve vakıflardan bahsedilmektir. Üstelik bu defterlerde vakfın yeri, vakfın ismi, vakfın türü ve vakfın kime ait olduğu konusunda açık ve net kayıtlar da mevcuttur. Ayrıca defterlerden bu vakıfların Aclun Sancağı’nın nahiyelerine bağlı köy ve çiftliklerdeki dağılımlarının yeri ve vakfedilen emvalin değeri tespit edilebilmiştir. Ayrıca, bu defterlerden faydalanmak suretiyle Osmanlı Devleti’nin, Aclun Sancağı’ndaki iktisadi, sosyal, kültürel ve dini faaliyetleri ile, evkaf müesseselerini düzenlemesindeki rolünü anlayabilmekteyiz. Bu çalışma aynı zamanda Aclun Sancağı\'nda vakfın tahsis edildiği ciheti hakkında da önemli bilgiler vermektedir. Ayrıca ‘Aclun Sancağı’ndaki vakıf kurumları ve mülkleri, XVI. yüzyıl boyunca bölge üzerinde önemli bir ekonomik etkiye sahip olmuştur. Bu kurumlar, tarım arazileri ile pazar ve dükkân gibi ticari binalar da dâhil olmak üzere çeşitli mülklerin yönetiminden ve bakımının yerine getirilmesi konusunda faaliyet göstermekteydi. Üstelik, ‘Aclun Sancağı\'nın vakıf kurumları ve mülkleri, XVI. yüzyıl boyunca bölgenin sosyal ve kültürel hayatında önemli bir rol oynamıştır. Bu vakıfların yönetimi ve bakımının yanı sıra yerel topluma hizmet sağlamakta da önemli bir rol oynamıştır. Ayrıca, ‘Aclun Sancağı’ndaki vakıf malları ve kurumlarının temel sosyal ve kültürel etkilerinden biri, eğitim ve bilginin teşvik edilmesi ve sosyal sınıflar arasında, özellikle de çocuklarını coğrafi sınırları dışında eğitemeyen sınıflar arasında yayılmasındaki rolüdür. ‘Aclun Sancağı’ndaki vakıf kurumları ve mülkleri, XVI. yüzyıl süresince bölgenin kendine has kültürel ve dini faaliyetlerinin teşvik edilmesi konusunda önemli bir katkı sağlamıştır. Eğitim, hayırseverlik, sosyal refah, dini ve kültürel faaliyetler ile yerel kimliğin desteklenmesinde önemli bir rol oynamışlardır. Bununla birlikte ‘Aclun Sancağı’ndaki vakıfların Mübarek Ramazan ayında fakir fukaraya, Kurˈan okuyucularına, Mekke’deki Ulu Camii’ye, peygamber ve sahabe türbelerine, padişahların medreselerine ve camilerine, bazı zaviyelere ve mescitlere vakfedildiği ortaya konulmuştur. Bu etkiler XVI. yüzyıl boyunca bölgedeki sosyal uyumun ve kültürel çeşitliliğin artmasına katkıda bulunmuştur.
Keywords : Vakıf, Defter No 970, 266, 185, Osmanlı Devleti, XVI yüzyıl, Aclun Sancağı

ORIGINAL ARTICLE URL