SON DÖNEM OSMANLI EĞİTİM TARİHİNE ÖZGÜN BİR ÖRNEK: RESİMLİ MEKTEP ALEMİ

Authors : Ümüt Akagündüz, Sema Nur Kumcağız

Pages : 729-756

Doi:10.53718/gttad.1464539

View : 68 | Download : 41

Publication Date : 2024-07-20

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu araştırmanın amacı “Resimli Mektep Alemi” dergisinden hareketle son dönem Osmanlı tarihinde eğitim düşüncesi ile okuryazarlığın dönüşen karakterini açığa çıkartabilmektir. Modernleşme sürecinde basın hayatı ile eğitim-öğretim politikalarında yaşanan değişim bilginin üretim ve yayılım kanallarına çağdaş fikir ve yöntemleri dahil etmiştir. XIX. yüzyılda hızını ve gücünü arttıran toplumsal, ekonomik ve düşünsel farklılaşmalar dönemin gelişmiş ülkelerinde yeni sembolik düşünme ve iletişim formları yaratırken Osmanlı Devleti’ni de bu sürece çekmiştir. Okuryazarlığın nitelik ve niceliğini matbuat kapitalizmi ile güçlendiren bu sürecin belirleme, bütünleştirme, yenileme ve yaratma fırsatlarının Osmanlı geleneğinde rahatlıkla izlenebildiği yerlerden birisi de eğitim temalı dergilerdir. 23 Temmuz 1913-23 Nisan 1914 yılları arasında 14 sayı yayımlanan Resimli Mektep Alemi’nin imtiyaz sahibi Orhannes sorumlu müdürü ise Mustafa Figani’dir. Sayı başına ortalama 20 sayfaya sahip olan dergide “aile içi eğitim, beden eğitimi, uygulamalı eğitim, coğrafya eğitimi, görsel sanatlar eğitimi, köy eğitimi, okul öncesi eğitim, sağlık eğitimi” gibi eğitim temalı konuların yanında hikayeler, hatıratlar, siyasi metinler, bilimsel metinler, kadın temalı metinler yer edinmiştir. Yoğun görsel kullanımıyla da dergi dikkat çekmektedir. Resimli Mektep Aleminde avcılık, doğa, bilim, harita, hayvan, eğitim, manzara, silüet, karikatür ve portre mahiyetinde 267 adet görsel bulunmaktadır. Döneminin önemli özel okullarından “Şemsülmekatip” ve “Darülmuallimin’in” katkılarıyla hayat bulan dergi, Abdullah Cevdet, Ahmet Nuri, Ahmet Robenson, Berham Lütfü, Mahmut Kenan, Mehmet Celal, Mehmet Said, Muallim Bahaddin, Muallim İsmail Hakkı, Mustafa Figani, Orhan Nithat, gibi yazarlara sayılarını açmıştır. Eğitime yönelik teorik yaklaşımlar, eğitimde neler yapılması gerektiği, kadın eğitimine dair örnekler, bilginin popülerleştirilme çabası ile sağlık noktasında dikkat edilmesi gerekenler dergideki yazılarda izlenebilmektedir. Tarama modeli ile doküman analizinden yararlanan bu nitel araştırmada amaçlı örneklem kullanılarak derginin biçimsel ve fikri karakterine odaklanılmıştır. Derginin bütün sayılarını içeren biçimsel analiz gerçekleştirildikten sonra amaçlı örneklemle dergiden seçilen Osmanlıca makalelerin transkripsiyonu yapılmıştır. Transkripsiyon sonrasında elde edilen veriler eğitim, kadın, sağlık ve pozitivist bilgi bağlamlarında irdelenmiştir. Yapılan değerlendirmeler “Resimli Mektep Alemi’nin” eğitim, bilim, doğa, uygulama, edebiyat, sağlık, kadın gibi temalardan hareketle akla ve bilime inanan, dönemin dış politika koşulları bağlamında militarizme kayabilen bir okuryazarlığın eğitim düşüncesinde belirginleştiğini göstermektedir. Derginin içeriği ile dergide kullanılan görseller evrensel ve yerel kültürel tema ve anlatılardan yararlanan milliyetçi, pozitivist, militarist bakış açılarının yükseldiğini belirginleştirmektedir.
Keywords : II Meşrutiyet, Dergiler, Eğitim, Okuryazarlık, Osmanlı Devleti

ORIGINAL ARTICLE URL