XVIII. YÜZYILDA İKİ ABAZA MEHMED PAŞA
Authors : Hamit Karasu
Pages : 51-68
Doi:10.53718/gttad.1598862
View : 91 | Download : 61
Publication Date : 2025-01-31
Article Type : Research Paper
Abstract :Kafkasya’da Osmanlı idaresine giren ilk bölge olan Abhazya’dan birçok devlet adamı ve komutanın Osmanlı Devleti’nin hizmetinde çalıştıkları bilinmektedir. Genel olarak gözü pekliğiyle tanınan bu kişilerin en ünlüsü ve Osmanlı tarihinde en fazla anılanı hiç şüphesiz XVII. yüzyılda adı isyanlarla anılan Abaza Mehmed Paşa’dır. Onun XVIII. yüzyıldaki iki adaşı da benzer şekilde Osmanlı Devleti’ne hizmet etmiş ve 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında birisi eceliyle ölerek ve diğeri daha fazla savaşmadaki isteksizliği yüzünden idam edilerek hayatlarını kaybetmişlerdir. Bu iki paşanın hem aynı dönemde görev yapmaları hem de benzer yerlere atanmaları birbirine karıştırılmalarına sebep olmuştur. Ulaşım ve iletişimin kısıtlı olduğu Sanayi Devrimi öncesi yüzyıllarda devletin otoritesini eyaletlere taşımasının ve eyalet görevlilerinin devlet adına idare etmede yaşadıkları zorluklar ortadadır. Bununla beraber, ayanların artık yerel idarede ve hatta ilerleyen dönemlerde genel idarede resmi/gayrı resmi söz sahibi olmaya başladıkları XVIII. yüzyılda bahsi geçen zorluk bir kat daha artmıştır. Öyle ki, merkez tarafından atanan paşalar ile yerelde güç sahibi olan ayanlar arasında rekabetin ortaya çıktığı durumlar bile olmuştur. Aşağıda gösterilen örneklerden anlaşılacağı üzere bu rekabet bazen neredeyse kan davası durumuna gelerek yaşamlarının sonuna kadar devam etmiştir. Bu rekabetle ilgili kaleme alınmış olan çeşitli kayıtlar bahsi geçen yüzyılda Osmanlı taşrasında işlerin nasıl yürüdüğü, devlet otoritesinin nasıl sağlandığı/sağlanamadığı ve halkın bu rekabet karşısında aldığı tutum gibi konularda bize ilginç bilgiler verebilmektedir. Bu iki paşanın birer komutan olarak cephedeki askerlik kariyerleri ise hayatlarının son yıllarını oluşturmaktadır. Savaş yıllarında bu iki paşanın karşılaştığı zorluklar ve başarıları/başarısızlıkları kaynakların izin verdiği ölçüde incelenmiştir. Özellikle Silahşor Abaza Mehmed Paşa’nın savaş yıllarında kapı halkını etrafında tutmak ve gerektiğinde yeni kapı halkı kurmak için gösterdiği çaba ve bu çabaya devletin verdiği/vermediği destek dönemin devlet adamlarının yaşadıkları zorlukları anlamak açısından önemlidir. Sonuçta, biri saray ve diğeri kapı kökenli bu iki paşanın ayan ailelerine mensup devlet adamlarından daha yukarıda görevlere sahip oldukları durumlarda bile onlar kadar etkili olamadıkları ve kriz dönemlerinde tekrar yükselebilmelerinin sadece devlet yardımına bağlı olabildiği görülmüştür. Buna karşın, ayan kökenli devlet görevlileri ve paşaların bölgelerinde tesis ettikleri tabanın ailelerinin devamlılığını sağladığı anlaşılmaktadır.Keywords : Abaza Mehmed Paşa, Abhazya, Faş Kalesi, Goniye.
ORIGINAL ARTICLE URL