ŞAHİN GERAY HAN’IN ASKERÎ REFORM GİRİŞİMLERİNE DAİR

Authors : Ufuk Aykol

Pages : 431-440

Doi:10.53718/gttad.1632535

View : 92 | Download : 61

Publication Date : 2025-05-31

Article Type : Research Paper

Abstract :1774 yılında imzalanan Küçük Kaynarca Antlaşması ile Kırım Hanlığı müstakil bir devlet olarak tanınmıştır. Bu süreçte Kırım’daki Geray Sultanlar ve arasında tahta mücadelesi yaşandı. Nitekim Rus askerî desteğini alan Şahin Geray Han, 1777 senesinde tahta çıktı. Bu destek onun hükümdarlığı sırasında da tahtını korumasını sağladı. Bu sayede 1783 senesine kadar tahtını koruyabilen Kırım hanı, orduyu modernize etmek için reform girişimlerinde bulunmuştur. Bu reformların temel amacı, Kırım Hanlığı’nı modern bir devlet yapısına kavuşturarak, Avrupa tarzı düzenli bir ordu kurmaktı. Geleneksel bozkır süvari taktiklerine dayanan Kırım Hanlığı ordusu, dönemin modern savaş koşullarında yetersiz kalmış ve bu durum, askerî modernizasyonun gerekliliğini ortaya koymuştur. Şahin Geray Han’ın reformları, sadece askerî alanla sınırlı kalmamış, vergi toplama sistemi ve toprak düzenlemeleri gibi devletin ekonomik ve idarî yapısını da kapsamıştır. “Beşliler” ve “Sekbanlar” adlı düzenli birliklerin kurulması, ordunun modernizasyonunda önemli bir adım olarak görülse de mali yetersizliklerin yanı sıra kabile aristokrasisi ve ulemanın muhalefeti bu girişimleri akamete uğratmıştır. Çünkü Ulema ve mirzaların topraklarına el konulması gibi reformlar, hanın meşruiyetine zarar vermişti. Reform sürecinde Rusya İmparatorluğu’nun mali ve askerî desteğine büyük ölçüde bağımlı olan Şahin Geray Han, bu desteği kaybettikçe iç isyanlarla başa çıkmakta zorlanmıştır. Reform çabalarının başarısızlığı ve iç karışıklıklar, Kırım Hanlığı’nın sonunu hızlandırmış ve 1783 yılında Kırım, Rusya tarafından ilhak edilmiştir. Şahin Geray Han’ın girişimleri, modernleşme çabalarının tarihî bir örneği olarak sosyal ve iktisadi engellerin modernizasyon süreçlerindeki belirleyici rolünü göstermektedir. Bu çalışma Şahin Geray Han’ın reform girişimlerini ve sosyo-ekonomik sonuçlarını hanlık makamının siyasi pozisyonunu göz önünde bulundurarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır.
Keywords : Şahin Geray, Kırım, Ordu, Modernizasyon.

ORIGINAL ARTICLE URL