RUS İŞGALİ ALTINDA YEDİ AY: 93 HARBİ DÖNEMİNDE ERZURUM’UN İŞGALİ (1877–1878)

Authors : Resul Turan

Pages : 521-538

Doi:10.53718/gttad.1632869

View : 127 | Download : 124

Publication Date : 2025-05-31

Article Type : Research Paper

Abstract :Erzurum, Osmanlı ve Rus mücadelesinde stratejik konumu nedeniyle kilit bir nokta görevi görmüştür. Ruslar açısından Osmanlı topraklarına ilerleyişte bir ileri karakol, Osmanlı açısından ise doğu sınırlarını korumanın anahtarı olmuştur. Kafkasya ve Anadolu’ya açılan bir kapı olması nedeniyle XIX. yüzyıldaki Türk-Rus savaşlarında Rusların ana hedefi haline gelmiş, bu amaçla Erzurum Kalesi ve çevresindeki tahkimatlar güçlendirilmiştir. Ancak Erzurum önce 1828-1829, ardından 1877-1878 ve son 1916’da olmak üzere bir asırdan kısa bir süre içinde üç kez Rus işgaline uğramıştır. Literatürde 1829 işgali, özellikle Aleksandr Puşkin’in Erzurum ziyareti üzerinden, 1916 işgali ise son yıllardaki çalışmalar ışığında ele alınmıştır. Ne var ki 1878 işgaline dair Türk ve Rus kaynaklarına dayalı herhangi bir çalışma mevcut değildir. 1877-78 Türk-Rus Savaşı döneminde, Türk ordusu ve Erzurum halkı Ruslar karşısında önemli direniş göstermiş ve Rus ilerleyişini durdurmuştur. Ne var ki, Rusların İstanbul yakınlarına ulaşması, devletin başkentini tehlikeye düşürmüştür. Bunun üzerine imzalanan Edirne Mütarekesi’nde Erzurum’un teslimi de yer almıştır. Bunun üzerine Erzurum’da yaklaşık yedi ay süren Rus işgal dönemi yaşanmıştır. Bu çalışmanın amacı, işgal sürecini; başta Erzurum Askeri Valisi Sergey Mihailoviç Duhovskiy ile eşi Varvara Fyodorovna Duhovskaya’nın ve Kızıl Hac memurlarının anıları olmak üzere, arşiv belgeleri ve diğer kaynaklar üzerinden ele almaktır. Bu bağlamda, kentin teslimi, Rus idari teşkilatı, idare-halk iletişimi ve toplumsal ilişkiler ele alınmakta; ayrıca, Rusların bu süreci gelecekteki işgallere için nasıl bir propaganda ve hazırlık dönemi olarak değerlendirdiği incelenmektedir.
Keywords : Erzurum, Rus işgali, 93 Harbi, Kafkasya, Edirne Mütarekesi.

ORIGINAL ARTICLE URL