DİL İNKILÂBI’NIN TBMM’YE YANSIMASI (1923-1938)

Authors : Ayşe Eryaman

Pages : 1007-1022

Doi:10.53718/gttad.1642583

View : 35 | Download : 52

Publication Date : 2025-09-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Osmanlı Devleti’nin sınırları genişleyip bir imparatorluk haline gelmesiyle, Türk yazı dilinde de önemli değişiklikler yaşanmıştır. Bu değişimde, Arap, Fars dillerinin Türk diline girmesi gibi sebepler etkili olmuştur. Türkçe’ye giren Arapça ve Farsça kurallar ve kelimeler, onun gelişme yolunu tıkayacak engeller oluşturmuş ve bir süre sonra da onu kısırlaştırmıştır. Osmanlı Devleti’nde Tanzimat dönemi, toplumsal bakımdan olduğu gibi dil konusunda da, bir gelişmenin başlangıcı sayılabilir. Bu dönemde, Batı dünyasındaki ulusçuluk akımları ile ilgili düşünceler yavaş yavaş Türk toplumunu etkilemeye başlamış, kültür ve düşünce alanında bir takım değişimler ortaya çıkmıştır. Tanzimat döneminde ele alınan önemli konulardan biri de Osmanlı yazı dilinin sadeleştirilmesi meselesiydi. Tanzimat dönemi ile başlayan dilin sadeleştirilmesi tartışmaları, İkinci Meşrutiyet döneminde daha çok önem kazanmıştır. Türkçülük akımının etkisiyle, Genç Kalemler ve benzeri dergiler çevresinde toplanan yazarlar, Türkçeyi sadeleştirmek, Arapça ve Farsça kurallardan arındırmak gayesi ile çalışmışlardır. Batılılaşma süreciyle birlikte başlayan dil tartışmaları, Osmanlı Devleti’nden Türkiye Cumhuriyeti’ne aktarılan önemli miraslardan biri olmuştur. Cumhuriyet döneminin dil politikalarının temelinde, hem ulusal birliği temin etmek hem de çağdaşlaşmanın gereği olan büyük bir zihniyet değişimini gerçekleştirmek vardır. Bu amaçla, Türkçe’nin dünya dilleri arasında layık olduğu yeri alabilmesi için, Cumhuriyet’in ilk yıllarından itibaren önemli adımlar atılmıştır. Latin harfleri esasına dayalı Türk alfabesinin kabulü, Türk Dil Kurumu’nun açılması, dil kurultayları bu çalışmaların en önemlileridir. Çalışmada, Cumhuriyet’in ilk yıllarında dil alanında atılan bu adımların TBMM’deki yansımaları incelenmeye ve değerlendirilmeye çalışılmıştır. Analiz sonucunda dil konusunda, TBMM’ye tarihi ifadelerin yansıdığı görülmüştür. Ayrıca dil meselenin, TBMM’de mebusların hassasiyetle üzerinde durdukları bir konu olduğu anlaşılmıştır. Bu kapsamda mebuslar, Türkçe üzerindeki yabancı kelimelerin etkilerini eleştirmiş ve dilin ıslahı yolunda çeşitli girişimlerde bulunmuşlardır. Her vesile ile Türkçe’nin yabancı dillerin boyunduruğundan kurtulması gerektiğini vurgulayarak, TBMM’nin bu işte önayak olması gerektiğini savunmuşlardır. Bu kapsamda dil konusunda, dışarıda yürütülen çok yönlü çabaların Meclis’e de yansıdığı, TBMM’de bir nevi “dil savaşı” verildiği söylenebilir.
Keywords : Dil İnkılâbı, Türkçe, Türkçe’nin Sadeleşmesi, Türk Dili, Dil Politikası.

ORIGINAL ARTICLE URL