OSMAN ZEKİ BEY’İN HAYATI VE KUVÂ-YI MİLLİYE HATIRALARI

Authors : Hasan Ali Polat

Pages : 865-886

Doi:10.53718/gttad.1740519

View : 45 | Download : 76

Publication Date : 2025-09-29

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma, Osman Zeki Işık’ın hayatını ve Kıymettar Hatıralarımdan Kuvâ-yı Milliye adlı hatıratını esas alarak, bir idarecinin biyografisi ile Anadolu’daki millî direniş sürecine tanıklığını birlikte sunmaktadır. 1892 yılında İstanbul’da dünyaya gelen Osman Zeki Bey, Mekteb-i Mülkiye-i Şahane mezunu olup Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinde çeşitli kaza ve sancaklarda kaymakamlık yapmıştır. Özellikle Ünye’de görev yaptığı yıllarda, Mondros Mütarekesi sonrasında yaşanan otorite boşluğu ve güvenlik krizine karşı halkın kendini koruyabileceği yerel savunma mekanizmaları kurarak aktif bir rol üstlenmiştir. Ermeni ve Rum çetelerinin saldırılarına karşı köy koruculuğu sistemini teşkil etmiş, halka doğrudan temas kurarak kamu düzenini yeniden sağlamaya çalışmıştır. Bu saha tecrübesiyle birlikte Osman Zeki Bey, bir idareci olarak yalnızca sahadaki faaliyetleriyle değil, kaleme aldığı eserlerle de dönemin idarî-içtimai hayatı ve eğitimi hakkında düşüncelerini ifade etmiştir. Bizde Maarif-i İptidaiye adlı çalışmasında taşrada eğitim hizmetlerinin geliştirilmesi için halkın imece usulüyle katılımını esas alan bir model önermiştir. İdari ve İçtimai Düsturlar ile İdare isimli eserlerinde ise on yılı aşkın idarecilik tecrübelerini sistematik prensipler halinde aktarmıştır. En dikkate değer eseri olan Kıymettar Hatıralarımdan Kuvâ-yı Milliye, Osmanlı’nın son döneminde yaşanan çözülmeyi, işgallerin getirdiği travmaları ve Anadolu halkının millî direnişini şahsî tanıklıkla harmanlayan güçlü bir metindir. Nitekim Osman Zeki Bey, Kuvâ-yı Milliye’yi yalnızca askerî bir başkaldırı olarak değil, halkın içinden doğan tabii bir hareket olarak değerlendirmiş; İstanbul hükûmetinin politikalarının aksine, Anadolu’daki millî direnişini “meşru” ve bir “varoluş mücadelesi” olarak görmüştür. Bu bağlamda, Meşrutiyet ve Cumhuriyet devri bürokrasisinde görev almış Osman Zeki Bey’in biyografisinin ele alınması, ilgili dönemin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlayacaktır. Öte yandan, Zeki Bey’in Kuvâ-yı Milliye hatıraları da bir taşra idarecisinin gözünden millî direnişin gelişim sürecini yansıtması bakımından önemlidir ve literatüre anlamlı bir katkı sunmaktadır.
Keywords : Osman Zeki Bey, Biyografi, Hatıra, İşgaller, Kuvâ-yı Milliye.

ORIGINAL ARTICLE URL