“Sınırları Aşan Bellek”: Ahıska Sürgününün Kuşaklar Arası Diyalogları

Authors : Selda Geyik Yıldırım, Elif Nur Uzun

Pages : 1-18

Doi:10.70972/gad.1704610

View : 152 | Download : 87

Publication Date : 2025-08-15

Article Type : Research Paper

Abstract :Arka plan: Ahıska Türkleri sürgüne uğramış Türk topluluklarından biri olarak farklı bağlamlarda literatürde yer almış ve özellikle sürgün, zorunlu göç, etnisite, kültürel ve dini kimlik, aidiyet, uyum, zincirleme göç, göçmen iskânı, toplumsal hafıza, Sovyetler, Türkiye, Gürcistan, ABD, Kafkasya, Fergana Olayları ile ilişkili konularda teorik ve uygulamalı incelemelerde yer edinmiştir. Bununla birlikte Kaçakaçlık adı verilen sürgün emareleri sonrası Ahıska’dan zorunlu olarak göç eden Ahıska Türkleri ve sonraki kuşakları özelinde yapılan bilimsel incelemeler sınırlı sayıda kalmıştır. Kars’ta yaşayan Ahıska Türkleri üzerine ise bu konu özelinde yapılan herhangi bir çalışma mevcut değildir. Amaç: Bu çalışmanın amacı Kars’ta yaşayan Ahıska Türklerinin göç hikayelerini derleyerek anavatana yakın bir coğrafyadaki deneyimlerinin nasıl olduğunu, göç sonrası yaşam deneyimleri, sürgünün etkileri, aidiyetleri, kültürel kodları, toplumsal hafızaları, vatan algıları, sosyal ağları ve dayanışma biçimlerini tespit etmek, Ahıska Türklerinin kuşaklar arası aktarılan anlatılardan yola çıkarak vatandan sürgün edilme ve Kaçakaçlık sonrası Ahıska’dan zorunlu olarak göç eden Ahıska Türklerinin sonraki kuşaklarında sürgünün, zorunlu göçün ve yerinden edilmenin karşılıklarının nasıl yer edindiğini analiz etmek ve Kars’ta yaşayan Ahıska Türklerinin önceki kuşaklarıyla olan farklılıklarına dair bilgilere yer vermektir. Yöntem: Nitel araştırma modelinde temellendirilen bu çalışmada araştırma deseni olarak olgubilim deseni tercih edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubu olasılıklı olmayan örnekleme türlerinden kartopu örnekleme ile ulaşılan ve Kars’ta yaşayan 14 Ahıska Türkünden oluşmaktadır. Veri toplama tekniği olarak yarı-yapılandırılmış görüşme formu, araştırma verilerinin çözümlenmesinde ise betimsel analiz yaklaşımı kullanılmıştır. Bulgular: Kaçış ve yerleşim süreci katılımcıların belleklerinde canlı bir biçimde hâlâ korunmaktadır. Katılımcıların ifadelerinde sürgün anlatıları aile içinde sıklıkla dile getirilen kesintisiz tarihsel bir aktarıma ve zaman içerisinde de kolektif bir hafızaya dönüşmüştür. Katılımcılar anlatılarını tarihsel değil, duygusal yoğunluğa göre sıralamışlardır. Göç ise fiziksel bir yer değişikliği olmanın ötesinde bireyin belleğine ve diline kazınan travmatik bir varoluş halinde karşılık bulmuştur. Sonuç: Sürgün ve Kaçakaçlık göçünün ruhsal ve sosyal etkileri Ahıska Türklerinin kuşakları arasında değişkenlik gösterse de bütün kuşaklarda Ahıska Türklüğü kimliksel ve kültürel muhafazası öncelikli bir prensip olarak bireylerin yaşamlarında içsel olarak yer edinmiştir.
Keywords : Ahıska Türkleri, Kars, Kaçakaçlık, sürgün, toplumsal hafıza

ORIGINAL ARTICLE URL