Uzayda İnsan Hakları Kaygısı ve Türkiye: Erişim, Çevre, Güvenlik

Authors : Davut ōzyurt

Pages : 218-243

Doi:10.54627/gcd.1797081

View : 99 | Download : 153

Publication Date : 2025-12-30

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu çalışma; uzay faaliyetlerinin hızla artmasıyla ortaya çıkan etik, teknolojik, toplumsal ve hukuki sorunların insan haklarıyla ilişkisini incelemektedir. Uzaya erişim hakkı, bilgiye ulaşma, bilimsel ilerlemeden yararlanma ve afetlerden korunma gibi temel haklar; uzay teknolojilerinin gelişimiyle, doğrudan bağlantılı hale gelmiştir. Ancak, dünya ülkelerinin çoğu uzay kapasitesine eşit bir şekilde sahip değildir. Bu durum, devletlerin egemenlik alanları ile ulusal güvenlikleri bakımında menfi sonuçlar yaratmaktadır. Uzaktan algılama ve yapay zekâ; eğitim ve gıda hakkı gibi hakları desteklerken, mahremiyet ihlali ve bilgiye erişimde kısıtlamalar gibi yeni riskler de doğurmaktadır. Uzay çöpleri ve madenciliği; çevre hakkı ve nesillerarası eşitlik açısından küresel bir sorun teşkil etmektedir. Ayrıca, uzay faaliyetlerinin sürdürülebilirliği, uzay kaynaklarında mülkiyet ve uzay faaliyetlerinde hukuki sorumluluk konularında henüz ortak bir çözüm geliştirilememiştir. Uzayın askerileşmesi, yaşam hakkı ve barış hakkı üzerinde ciddi tehditler oluştururken; çift kullanımlı teknolojilere yönelik kısıtlamalar, ülkelerin bilimsel ve teknolojik ilerleme hakkını sınırlandırmaktadır. Türkiye ise, savunma sanayisine entegre uzay projeleriyle önemli bir aktör olma yolunda ilerlese de, ulusal normatif eksiklikler nedeniyle hukuki ve pratik risklerle karşı karşıyadır. Uluslararası hukukun yumuşak normlarının yerine daha bağlayıcı normatif düzenlemeler yapılması; hem uzay hukukunun gelişimi için hem de uzayın insan hakları üzerindeki etkisini müspet bir yönde tutmak için elzemdir.
Keywords : Uzay Çöpü, Uzay Madenciliği, Uzaktan Algılama, Uzayın Askerileşmesi, İnsan Hakları, Uzay Hukuku, Güvenlik

ORIGINAL ARTICLE URL