Rus Biçimciliği ve “Çoğulcu Yabancılaştırma Kuramı”

Authors : Arif Akbaş

Pages : 656-675

Doi:10.32600/huefd.1647198

View : 133 | Download : 195

Publication Date : 2025-12-23

Article Type : Research Paper

Abstract :Bu makale, Viktor Borisoviç Şklovski’nin düzyazı kuramını; sosyolojik betimsel analiz yöntemiyle ele alarak sanat sosyolojisi, edebiyat kuramı, kültürel çalışmalar ve estetik bağlamda incelemektedir. Şklovski, 20. yüzyıl edebiyat kuramına yön veren en önemli figürlerden biri olarak kabul edilir ve özellikle Rus formalizmi içinde geliştirdiği “yadırgatma/ yabancılaştırma” (ostranenie) kavramıyla tanınır. Bu kavram, sanatın amacının algıyı otomatikleşmeden kurtararak dünyaya yeni bir bakış açısı kazandırmak olduğunu öne sürer. Terim; Dadaizm, postmodernizm, epik tiyatro, kültür sıkıştırması, bilimkurgu ve felsefe gibi hareketleri etkilemiştir. Makalede, öncelikle edebiyat teorisi ve sanat felsefesi bağlamında Şklovski’nin kuramının temel dayanakları tartışılacaktır. Ardından, yadırgatma kavramının edebiyat ve diğer sanat disiplinlerindeki yeri incelenecek, bu kuramın kültürel ve toplumsal yapılar üzerindeki etkisi değerlendirilecektir. Özellikle modern edebî eserler ile toplumsal bilinç arasındaki ilişki, sosyolojik bir perspektifle ele alınacaktır. Araştırmanın temel amacı, Şklovski’nin estetik yaklaşımının toplumsal düzeyde nasıl bir dönüşüm sağladığını ortaya koymaktır. Bu bağlamda, sanat ve edebiyatın yalnızca estetik bir pratik olmanın ötesinde, toplumsal algıyı yeniden şekillendiren bir araç olarak işlev gördüğü savunulmaktadır. Makalenin özgün katkısı, Şklovski’nin düzyazı kuramını edebiyat incelemelerinin ötesine taşıyarak toplumsal ve kültürel bağlamda değerlendirmesidir. Sanat kuramcısı Şklovski; Laurence Sterne, Maksim Gorki, Lev Tolstoy, Dostoyevski ve Vladimir Mayakovski gibi yazarlar hakkında edebî eleştiri biyografilerin yanı sıra, edebiyat üzerine geliştirdiği teorilerde deneysel işlevi gören, kurgusal kılığa bürünmüş yarı otobiyografik eserler de yazmıştır. Çalışmamızda yazarın kaleme aldığı eserler bir sosyolog gözüyle değerlendirilmiştir. Şklovski, yirminci yüzyılda Rus kültürel/ entelektüel yaşamının en büyüleyici figürlerinden biridir. Makalede filozofun fikirlerinden hareketle yeni bir edebî teori olan; “çoğulcu yabancılaştırma kuramı” geliştirilmiştir.
Keywords : Teknik olarak sanat, Viktor Borisoviç Şklovski, Rus formalizmi, yadırgatma/ yabancılaştırma, düzyazı kuramı, sanat ve toplum

ORIGINAL ARTICLE URL