Birinci Dünya Savaşı Sonunda Alman Subaylar Tarafından Almanya’ya Götürülen Türk Erkân-ı Harbiye Arşivi Belgelerinin İadesi Meselesi

Authors : Furkan Karacakaya
Pages : 421-441
Doi:10.59054/hed.1746823
View : 263 | Download : 470
Publication Date : 2025-12-27
Article Type : Research Paper
Abstract :Osmanlı Devleti ile Almanya\\\'nın Birinci Dünya Savaşı (1914‑1918) başında yapmış oldukları ittifak nedeniyle savaş sırasında birçok Alman askeri ve subayı Osmanlı ordusunda görev yapmıştır. Bunlardan bazıları savaşta yaşanan gelişmelerin, yapılan hazırlıkların ve birliklere gönderilen emirlerin tutulduğu arşivden sorumlu olmuşlardır. Mondros Mütarekesi (1918) gereği Osmanlı Devleti topraklarını terk eden Alman subayların en önemlilerinden birisi olan Hans von Seeckt, 1917 yılı sonlarından savaşın sonuna kadar Osmanlı Erkân‑ı Harbiyesinin reisi olarak görev yapmıştır. Mütarekeden sonra savaş sırasında tutulmuş arşivi Osmanlı askerî yönetimiyle anlaşarak, İtilaf Devletlerinin eline geçmesini engellemek adına Almanya\\\'ya götüren Seeckt, yapılan bu anlaşmada belgelerin Osmanlı Devleti\\\'ne ait olduğunu ve İtilaf Devletlerinin eline geçme tehlikesi ortadan kalktığı zaman bunları iade edeceğini kabul etmiştir. Lozan görüşmeleri sırasında artık Osmanlı Erkân‑ı Harbiyesine ait arşivin İtilaf Devletlerinin eline geçme tehlikesi bulunmadığını düşünen Türk yetkililer, Almanlardan bu belgelerin iadesini talep etmiştir. Seeckt, talepten haberi olduğu ilk anda belgelerin geri gönderilmesini istememiştir. Türk tarafının ısrarları sonucunda, belgelerde Türk tarafının hoşuna gitmeyecek ve savaş sırasında Türkler hakkında olumsuz denebilecek kenar notları ve bilgiler olduğunu ifade etmek zorunda kalan Seeckt, belgelerin ancak Alman arşivleri tarafından ayıklanması ve zararlı olanların çıkarılması şartıyla Türkiye\\\'ye gönderilebileceğini kabul etmiştir. Seeckt\\\'in talepleri doğrultusunda Alman arşiv yetkilileri tarafından incelenen belgeler, ayıklandıktan sonra Türk tarafına teslim edilmiştir. Geri kalan belgeler Alman Genelkurmay belgeleri ile karıştırılmış olduğundan bugüne kadar fark edilmemiştir.
Keywords : Birinci Dünya Savaşı, Millî Mücadele, Osmanlı Erkan-ı Harbiyesi Arşivi, Hans von Seeckt

ORIGINAL ARTICLE URL