SOFYALI BÂLÎ’NİN DÖRT ŞEYHE DAİR İSTİHBÂRÎ BİR MEKTUBU

On altıncı asrın gözde şeyhlerinden Sofyalı Bâlî’yi önemli kılan, eserleri kadar, Osmanlı siyasî iktidârıyla olan yakın ilişkileridir. Siyasi iktidar, hakikat ehli olan sûfîlerle taklitçileri, sultana bağlı olanlarla isyana meyilli kutb/Mehdîleri ayırmak için Sofyalı’nın bilgisine başvurmaktadır. Bu bağlamda Bâlî Efendi’nin çeşitli sûfî değerlendirmek için Rüstem Paşa’ya yazdığı mektuplar dikkat çekicidir. Bu makalede Sofyalı Bâlî’nin, İbrâhîm-i Gülşenî, Şeyh Bedrüddîn, Şeyh Üveys ve Şeyh Kara Dâvûd’a dair çeşitli iddialar içeren bir mektubu ele alınmıştır. Bedrüddîn hakkında bilinenin ötesinde mektupta yeni denebilece pek bir şey yoktur. Sofyalı’nın, İbrâhîm-i Gülşenî’ye dair iddiaları, onun Dede Ömer Ruşenî’nin terbiyetinden geçmemiş olması, câhil ve nakıslığı, müridlerini ilhâda sürüklediği şeklindedir. Kara Dâvûd ve Üveys mevzusu ise mektupta keşf ve kutb/Mehdîlik bağlamında değerlendirilmiştir.